The sample Of Dr Iwan Ebook In CD-Rom”The Aceh History Collections”


The  Aceh History Collections

Created By

Dr Iwan suwandy,MHA

Private Limited E-book In CD-rom Edition

Special for Senior Collectors

Copyright @ 2012

Before Aceh War collections


The poster of atjeh War in 1870


The Atjeh War,landing of DEI  Marines at atjeh in 1873

Eerste Atjeh Expeditie. Benting Penajoeng van het KNIL in de noordwesthoek van de kraton te Koetaradja tijdens de tweede Atjeh-expeditie


look the eastren  area above

fort benteng Penajoeng Atjeh in 1873

Eerste Atjeh Expeditie. KNIL-artillerie gelegen aan de hoofdweg in bivak Penajoeng bij Koetaradja tijdens de tweede Atjeh-expeditie in 1873

Look from outside area

Fist Atjeh Expedition in 1873


Mrs Teuku Umar in 1874

Atjeh River’s bridge in 1874

Atjeh river bridge

The controleur and Inland chief of Masingit atjeh in 187

Bras island beach of Atjeh nord Sumatra in 1874(three photos)

The Gouvenor of Atjeh house at North sumatra in 1874

The Zinc Roof(atap seng) House at Atjeh in 1874

The Inland Atjeh tomb cementary  in 1874

The railways of Koetaradja atjeh in 1874


Controleur of Krueeng  Raba atjeh in 1877


Bivak Tjoet Basetoel Atjeh in 1879


Gouvenor Atjeh bridge in 1880

The Teuku of West atjeh with his bride,look his revolver and rencong knife  in 1880

The road of Koetaradja atjeh in 1880

Controleur of IDI Atjeh in 1880

The Atjeh Club of Koetaradja during fload in 1880

The Atjeh river of Koetaradja in 1880

The Kraton of Koetaradja atjeh in 1880

The Kratonlaan(street) of Koetaradja atjeh in 1880

The Atjeh women in 1880

The Chief of Tadji atjeh and young women in 1880


Baiturahman Mosque Of Koetaradja in 1881


Wonig (House)Atjeh,panted  b Jhr. Josias Cornelis Rappard1884

The lithography caricature poster of new toewan besar(Bigger Man) Atjeh during the way to paradise  in 1884


The ship at Oleh-leh Atjeh in 1888

The Gouvenor of Atjeh’s  house(woning)in 1888

The brige of Koetaraja Chief Atjeh Keraton  in 1888

Fishing at Masudji Pante Perak(silver beach) Koetaradja atjeh in 1888

Mesdjid Mosque Raja Koetaradja in 1888

The train railway at Lamjong Lambaroe Atjeh in 1888

Kota Petjoet Tomb Of Koetaradja atjeh in 1888

The European and asian at water reasource building  at sabang Atjeh in 1888


Bivak Tjot Mantjang atjeh in 1890


The Atjeh Chief of Koetaradja in 1892

Standing from right: Mohammed Arif, hoofddjaksa bij het gerecht te Koetaradja; Teukoe Machmoed van Lamtenga, halfbroer van Teukoe Baid; Ketjiq Oemar van Lampisang, boodschapper van Teukoe Oemar; Hadji Abdoellah, schrijver van de assistent-resident; Teukoe Nja Daoed, hoeloebalang van Bolohan; Teukoe Nja Mohamad, waarnemend hoofd van de IX Moekims; Teukoe Nja Mohamad, inlandse zendeling; assistent-resident H.P.A. Bakker; Hadji Abdoellah, hoofdpenghoeloe; wakil Joesoef van Lohong; adjunct-djaksa Aboe Bakr; schrijver van assistent-resident A.J.C. de Neve; onbekend; controleur J.B. Léon. Siting from right  : Panglima Medsjid Rajah, rijksgrote; vermoedelijk een hoeloebalang van de [?] Moekims; Teukoe Sjech Toenkoep; Teukoe Neq Moeda Setia Radjah; Pangeran Hoesain; Teukoe Njah Bantah van Lamreng, sagihoofd van de XVI Moekims; Teukoe Malikoel Adil, erfelijk opperrechter van Atjeh

The bridge at Koetaradja in 1892

The daughter and son of Teuku Maharadja Atjeh in 1892

The Resident Scherer in ship at the teloek semelue (sabang) atjeh with atjeh chief of government official in 1892

Fort benteng Bras island Atjeh in 1892

The Aceh War Collections

Aceh War !!




The invasion of Aceh in 1873 was the brainchild of Isaac Dignus Fransen van de Putte (1822-1902), Netherlands Minister of Colonies, to prevent encroachment by Britain into Sumatra from British colonies in Malay Peninsula

Van de Putte’s idea was strongly supported by his close friend the Dutch governor-general in Batavia (now Jakarta), James Loudon (1824-1900)

Map of the defeated Dutch first invasion of Aceh in 1873, and successful second invasion in 1874

Optimistic reporting of the first Dutch invasion of Aceh in Java-Bode newspaper, 10 April 1873

Generaal-Majoor JHR Kohler, leader of first Dutch expedition to Aceh. His 2000 soldiers managed to penetrate to the Koetaradja Market and the Baiturrahman Mosque. The Dutch stopped to burn down the mosque, in which courtyard they set up a camp.

On the night of 14 April 1873,

a suicidal Acehnese sneaked into the camp and shot Kohler in the chest. Kohler was killed instantly. The next days, the Dutch faced suicidal Acehnese attacks from all sides.

On 24 April 1873,

they were forced to retreat back to their ships. Dutch casualties were 50 dead (including Kohler) and 500 wounded

Kohler Tree, under which General Kohler was shot dead. Photograph from 1936 Dutch magazine.

Generaal Jan van Swieten (1807-1888),

 leader of second Dutch invasion in 1873. Swieten was an experienced soldier, fighting in Java War (1825-1830), Belgian War of Independence (1830), Padri War (1830-1837), Bali Expeditions 1848 and 1849, Bone War 1859.

The second expedition sailed with the force of 18 warships, 7 supply ships, 12 auxillary ships, 2 patrol boats, and 22 transport ships carrying more than 13,000 soldiers.

Landing on 9 December 1873

some distance from Koetaradja, by 24 January 1874 had successfully occupied the capital. The three-year-old Acehnese sultan, Mohammad Daud, was taken to the jungle by his followers to continue guerilla warfare.

Engraving of the deadly fighting during Dutch second expedition.

After successfully occupying the royal palace, van Swieten declared victory and opened up the champagne crates to celebrate. Governor-General Loudon telegramed Minister van de Putte back in The Netherlands, informing him that
“Atjeh is ons”, “Aceh is ours”. According to past experience, other Dutch wars of conquest in Indonesia was usually won by occupying the capital of the particular region to be conquered. This is not the case in Aceh.

After failed attempts to retake Koetaradja, by April 1874 the Acehnese settled to lay siege on the town, cutting all supplies from coming in from the interior. Road between Koetaradja and Oelee-Lhee port, where Dutch supplies came from, was unsafe due to frequent Acehnese attacks. By 1875, 25% of Dutch troops in Koetaradja had been put out of action by disease, hunger, and war wounds.

Coinciding with silver jubilee of King Willem III’s coronation in 1874, Generaal van Swieten received the
Militaire Willemsorde medal above for his “victory” over the Acehnese. However, by 1875, only around 0.1% of Aceh is under Dutch control, which is Koetaradja and the port of Oelee-Lhee.


In May 1875,

 Generaal van Swieten, 68 years old and well-above retirement age, turned over command to Generaal-Majoor Pieter Cornelius van Pel (photo and Jakarta grave above).

Van Pel’s tenure saw increasing Acehnese attacks on Dutch-held areas around Koetaradja. The Dutch lost control of Peukan Bada, Blang Kala Pass, Pagar Ajer, and Koetaradja suburbs of Moekim IX and VI. These disastrous losses caused Generaal-Majoor van Pel to be recalled. He sailed for Batavia on June 1877, replaced by one-eyed Generaal Karel van der Heyden

Generaal Karel van der Heyden (1824-1901),

 half-Dutch and half-Bugis general who took over command of Aceh troops in 1877.

He was known as generaal een-oog (one-eyed general) by his troops and setan seblah mata (one-eyed demon) by his Acehnese opponents.

He strengthened Koetaradja’s defences and secured the road between Koetaradja and Oelee-Lhee.

 On 29 June 1878,

he launced an attack from Koetaradja, successfully capturing strategic Glitaroenpass, leading to the capture of Montasik plains, the stronghold of Acehnese guerilla leader Panglima Polim. By the end of his tenure in 1880, van der Heyden had secured tenuos Dutch control over most of Groot-Atjeh, the area surrounding Koetaradja (now Aceh Besar district).

Among the important leaders of Acehnese resistance in this early part of the war is Tengku Chik di Tiro, an Islamic cleric who led Acehnese contingent from Pidie in the fighting around Koetaradja.

 He declared jihad, holy war against infidel Dutch invaders who had burnt the Baiturrahman mosque, centre of Acehnese Islam. He decreed the war a perang sabil, in which Acehnese killed by the Dutch would be assured a place in paradise.

In 1876,

 he presided over the re-coronation of the child Sultan Muhammad Daud in Indrapoeri Mosque as symbol of the continuation of Acehnese sultanate.
Militarily, he launched unsuccessful seaborne attacks on Breueh and Nasi islands off Koetaradja

 in 1880,

attempting to disturb Dutch sea supply routes. In May 1881, he successfully assaulted the Dutch fort at Lambaro, Groot Atjeh. In 1891, an Acehnese under the pay of the Dutch killed Chik di Tiro by poisoning his food.

Habib Abdoerrachman Al-Zahir, a Turkish cleric, travelled to Turkey to gather support for Aceh from the Ottoman Empire, the chief Muslim state at the time; to Singapore where he met United States consul; and to Penang where he promised the British the island of Sabang if they would help Aceh against the Dutch.
Failing in his efforts, Habib Abdoerrachman surrendered to the Dutch at Koetaradja on July 1878,

secured an annual subsidy of $500 from the Dutch government, then sailed back to Istanbul where he died in 1902.

Tjoet Nja Dhien (1850-1908),

a famous female guerilla leader from Lampisang, just west of Koetaradja. She first led a unit under her father, Nanta Setia and husband, Teuku Ibrahim in the successful fighting in 1870s. In 1881 her husband was killed in a battle, whereby she married her cousin Teuku Umar, another guerilla leader.

Teuku Umar (1854-1899),

leader of contingent from West Aceh in fighting around Koetaradja. His father Mahmoed is the brother of Nanta Setia, father of Tjoet Nja Dhien whom he married in 1884. After ten years as effective guerilla leader against the Dutch, Teuku Umar surrendered to the Dutch on 30 September 1893, receiving the title Teuku Djohan Pahlawan, “Lord Hero-Winner” and substantial amount of guns and ammunition to help the Dutch fight other insurgents.

Teuku Umar (sitting left), partially wearing Dutch uniform.

In 1896, Teuku Umar abandoned the Dutch, carrying off 880 rifles, 25000 bullets, 500 kg of explosives, 5000 kg of lead balls, and $18000 worth of cash back to the jungles.
This extraordinary exploit send shockwaves all the way to The Netherlands. A popular poem was sung by the Dutch:

Teuku Umar die moet hangen
Aan en touw, aan en touw
Teuku Umar en zijn vrouw

Teuku Umar must be hanged
On the rope, on the rope
Teuku Umar and his wife!

Upon hearing Teuku Umar’s deed, Queen Wilhelmina and Dowager Emma send a telegram to Dutch commander in Koetaradja demanding they recover the lost honour inflicted on the name of The Netherlands.

Three years later,

 on 11 February 1899,

Teuku Umar and his 800 men was ambushed by 20 men of special Marechausse troops near Meulaboh, West Aceh. Umar was shot in the chest and died days later in front of his wife, Tjoet Nja Dhien.

Dutch memorial on the site of Teuku Umar’s fall on February 1899

The Dutch Point of View
Throughout the 1880s, Dutch control over Aceh is limited in Koetaradja and its surrounds, while cooperative local rulers allowed the Dutch footholds in Idi, Langsa, Lhokseumawe, Meulaboh, Tapaktuan, and Trumon. The Dutch were unable to contol the rural areas due to its unfamiliarity to guerilla warfare.

To protect Koetaradja from constant Acehnese raids, Generaal van der Heyden decided to establish a line of 16 forts linked with barbed wire, telephone and telegraph lines, and a tramline. This fortification system is called the concentration line (geconcentreerde linie) and was finished in 1884.

Dutch family on the concentration line tramline, 1880s

Damaged tramcar line after Acehnese attack, 1890s

Unable to defeat the Acehnese militarily, the Dutch tried a cultural approach. They asked the advice of Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1933), an expert on Islam who had visited Mecca in 1884 posing as an Arab. His advice was basically to woo the Acehnese nobility (uleebalang) and crush the remaining resistance mercilessly.


Aug 31 2004, 02:08 PM

Aceh War !!

In accordance the advice of Snouck Hurgronje, a Dutch officer named Koloneel, later Generaal Johannes Benedictus van Heutsz (1851-1924) came up with the idea of highly mobile and independent units capable of fighting the Acehnese insurgents deep in the jungles, at the home of the guerillas themselves.

The idea was realised in 1896 with the establishment of Korps Marechausse. Each of its units consisted of 20 native soldiers (due to their natural ability to live in the jungle) led by a Dutch officer and an Ambonese corporal. Each soldier was armed with the new M95 self-loading rifle and a
klewang, a native sword. Their motto was “Berani soempah!” (Dare to swear!)

First commander of the Korps Marechausse, Kapitein Jonkheer GJWCH Graafland

Ceremonial uniform of the Korps Marechausse, worn by a Luitenant Geldorp

The regimental banner of the Korps Marechausse

Generaal van Heutsz (centre) watching the assault on Acehnese fortress Batee Iliek in Tiro, Pidie on 3 February 1901. To his right were Kolonel van Dussen, Majoor Doorman, Kapitein Spruijt, Luitenant Schutstal van Woudenberg, and controleur Frijling. The defeated Acehnese lost 71 men, the Dutch lost 5 killed and 37 wounded.

Van Heutsz was military governor of Aceh fron 1898-1904. He became governor-general of the Netherlands East Indies from 1904-1909. He later returned to Europe and died in Montreux in 1924. Above picture was the Van Heutsz Memorial in Koetaradja in 1932.

Van Heutsz Monument in Batavia (Jakarta), demolished in 1945

Van Heutsz Monument in Vijzelstraat 32 Amsterdam. His son, Johannes Benedictus van Heutsz Jr joined the German army during World War II, reaching the rank SS-Sturmbahnfuhrer der Waffen-SS, and was killed in Russia in 1943.

Van Heutsz is credited as the first person in history to unite the Indonesian Archipelago under one political unit. In his Amsterdam Monument, the epitaph was written:

1904 TOT 1909

1904 TO 1909

Koos Speenhoff and Caesarina Speenhoff-Prinz (1907), anti-war folk singers who specialised in slamming the bloody Dutch war in Aceh.


Aug 31 2004, 06:15 PM

Aceh War !!

Other Dutch generals:

Luitenant-Kolonel HNA Swart (1857-1922), ruthlessly eliminated Acehnese guerillas in Lhokseumawe-Bireuen area, govenor of Atjeh 1908-1912, vice-president of Raad van Indie (Indies Council advising the governor-general) in Batavia till his death in 1922. His governorship on Aceh saw the last guerilla bands destroyed by Marechausse troops, hence he was known as “pacifier of Aceh”.

Luitenant Hendrikus Colijn (1869-1944), adjudant to van Heutsz, the person receiving surrender of Panglima Polim, later Prime Minister of The Netherlands (1925-1926; 1933-1939). Colijn died under German custody in 1944.

Kapitein Heinz Christoffel, organised
Tijger Colonne that devastate the Panton Laboe and Pidie areas, destroying the guerilla’s base there. He received the Militaire Willemsorde and later led the Dutch “pacification” of Flores, Buton, and East Borneo in 1907-1912.

Christoffel leading a
Tijger Colonne in Aceh

Kolonel Gotfried Coenraad Ernst van Daalen (1863-1930), Dutch colonel who devastate the Gayo-Alas area from February-July 1904, subjugating the highland tribes under Dutch rule. His method was known as
van-daal-isme (van-daal-ism).

Remnants of Koeta Reh village in Gayo Highlands after a vist by van Daalen

Van Daalen resting on the hanging cot while leading a patrol into Gayo Highlands in 1904

Men of Korps Marechausse posing after a sucessful operation.


Aug 31 2004, 06:56 PM

Aceh War !!

Korps Marechausse men in their
egelstelling “porcupine formation” in Aceh.

Captured Acehnese guerillas.

Medals given to veterans of Aceh War in 1870s, bearing the likeness of Dutch king Willem III, father of future Queen Wilhelmina

A Surabaya restaurant 1902 menu celebrated recent Dutch victories over Indonesians in Aceh and elsewhere in the archipelago by naming its dishes after vanquished Indonesian cities

Aceh War veterans reunion in 1938.

Toekoe Oemar Spel, a popular children’s game in 1890s Netherlands involving 25 white figurines (Dutch soldiers) chasing one black figure (Teuku Umar)!

Dutch anti-war cartoon from 1900 ridiculing the awarding of
Militaire Willemsorde to “bloodhounds”.

Another cartoon depicting Dutch missionaries spreading the Bible to “pacified” natives.

Click here for detailed history of Aceh War and other events in Netherlands Indies


Aug 31 2004, 10:26 PM

That fu-king dutch troop did genocide to Achehnese Gayo civillian.
The way they won the war by killing all civillian related to Achehnese warrior.
I heard/read somewhere most this barbaric act done by fanatic Cristian Ambonese soldier and some of them also Javanse soldier which Indonesian who fought against dutch called them at that time “black dutch” since Ambonese is black/dark skin typical melanesian. They are more cruel than dutch itself.

QUOTE (purnomor @ Aug 31 2004, 07:15 PM)

Remnants of Koeta Reh village in Gayo Highlands after a vist by van Daalen


Sep 1 2004, 12:29 PM

Bandung, West Java

The first buildings of Technische Hogeschoole te Bandoeng (THB), now the Institut Tekhnologi Bandung (ITB) when it was opened in 1920. First president Soekarno would later enrolled in the THB in 1924.

Alun-alun (Town Square) and Grand Mosque area in Bandung

Pasteurstraat, showing the current Biofarma building

Bragastraat, the main shopping avenue of Dutch Bandoeng

European residential area

A street in European residential area

Bethel Church, built 1926

Aerial photograph of northern Bandoeng

Welcoming Queen Wilhelmina in Alun-alun area

Black-and-white film of Bandoeng in 1930 and 1912

Black-and-white film of Batavia (Jakarta) in 1919


Sep 1 2004, 02:22 PM

ohh Bandung, my sweet hometown, it’s much more crowded and hectic but I still love my Bandung. Can’t help to wonder if only we had a better city planning and not destroy some of the beautiful heritage buildings- but it’s quite heart-warming too to see that some of buildings from the movie clip still look exactly the same. Oh and Purnomor, you just posted my grandfather’s old house under “European residential area”. The row of houses on top of the stonewalls, it is Jalan Wastukencana and my grandfather’s house is on the right. He sold the house in the 80’s when my grandmother passed away.


Sep 3 2004, 01:39 PM

Civic Heraldry from the Dutch colonial era city authorities

Civic seal of Amboina (Ambon), Maluku

Civic seal of Bandoeng, West Java

Civic seal of Batavia (Jakarta)

Civic seal of Buitenzorg (Bogor), West Java

Civic seal of Tjeribon, West Java

Civic seal of Madioen, East Java

Civic seal of Makassar, South Celebes

Civic seal of Medan, North Sumatera

Civic seal of Malang, East Java

Civic seal of Padang, West Sumatera


Sep 3 2004, 01:44 PM

Civic seal of Pekalongan, Central Java

Civic seal of Semarang, Central Java

Civic seal of Tegal, Central Java

Civic seal of Tjiandjoer, West Java

Coat-of-arms of Netherlands East Indies, same with coat-of-arms of The Netherlands

International Civic Heraldry Website


Sep 3 2004, 11:58 PM

some of the pics here looks like the old manila before ww2 when the japanese f’ed it up bad. the rape of manila and the battle of manila really made manila so f’ed up it never recovered. but yeah nice pics really nice. many of them structures still up or what.


Sep 4 2004, 01:04 PM

^ yeap, most of ’em still standing


Sep 21 2004, 03:10 PM

QUOTE (purnomor @ Aug 31 2004, 07:56 PM)

Another cartoon depicting Dutch missionaries spreading the Bible to “pacified” natives.

I am so ignorant when it comes to Indonesian history. I wish I knew more, I am learning a lot from reading these forums, it has really broadened my understanding. Can anyone tell me if Christianity was forced upon Indonesians? I hate Christianity. Most of my family are Christian and most of the Indonesians I know here in Canada are as well. It is a dumb fu-king religion that has ruined much of Asian culture throughout many Asian countries. It is a white man’s religion that is detrimental to the Asian way of life as well. Don’t get me wrong, I am happy that in Indonesia Muslims and Christians get along. I wouldn’t have it any other way. But I believe that all people should be able to live together in harmony and not try and influence others to change. I see so many stupid Chinese here in Canada that are so concerned with the White man’s opinion that they naturally turn to Christianity. It is truly sad.



Sep 22 2004, 05:32 AM

No religion should be forced to another, that’s how we should live in a plural country.


Mar 20 2005, 05:01 AM

How nice that the photos from my wife’s grandfather -CE Maier- have been found! Thanks for filling me in on names of places and Teukuhs etc.


Mar 20 2005, 05:40 AM

QUOTE (gvelde @ Mar 20 2005, 05:01 AM)

How nice that the photos from my wife’s grandfather -CE Maier- have been found! Thanks for filling me in on names of places and Teukuhs etc.

so those are the photos of yours?
Wow! Could you tell me the history of her?


Sep 8 2005, 02:53 AM

QUOTE (furansizuka @ Mar 20 2005, 12:40 PM)

QUOTE (gvelde @ Mar 20 2005, 05:01 AM)

How nice that the photos from my wife’s grandfather -CE Maier- have been found! Thanks for filling me in on names of places and Teukuhs etc.

so those are the photos of yours?
Wow! Could you tell me the history of her?

I am working on a short history of my wife’s family in colonial times. In short, they meant well but not always did. I certainly will post a reference for you guys when it is ready. Maybe you have seen the films? they are on:


Sep 8 2005, 04:17 AM

Thanks for the interesting link!


Dec 13 2006, 03:44 AM

QUOTE(rasibiduk @ Sep 2 2004, 02:22 AM) [snapback]400665[/snapback]

ohh Bandung, my sweet hometown, it’s much more crowded and hectic but I still love my Bandung. Can’t help to wonder if only we had a better city planning and not destroy some of the beautiful heritage buildings- but it’s quite heart-warming too to see that some of buildings from the movie clip still look exactly the same. Oh and Purnomor, you just posted my grandfather’s old house under “European residential area”. The row of houses on top of the stonewalls, it is Jalan Wastukencana and my grandfather’s house is on the right. He sold the house in the 80’s when my grandmother passed away.

Oh that used to be your grandfather’s house?
I think the house in that area are beautiful !
Had u been there?

BTW, i just know about this thread.
Interesting thread!


Dec 13 2006, 04:28 AM

@ purnomor, where did you find the infos on indonesia’s history? Were they online somewhere or did you actually went to a library? I’ve tried neither of them however…


Dec 13 2006, 11:12 AM

seems like the dutch has been a good time in indonesia.


Dec 13 2006, 11:06 PM

ewww the Indonesian are soo skinny!


Dec 13 2006, 11:33 PM

QUOTE(purnomor @ Aug 29 2004, 05:05 PM) [snapback]395997[/snapback]

His wife, Greta Linda Maier-Goossens (1895-1945), died of dysentry in Japanese concentration camp in Lubuk Linggau, 13 August 1945

wahh tempat lahirku


Dec 14 2006, 01:39 AM

QUOTE(Sody @ Sep 21 2004, 03:10 PM) [snapback]441799[/snapback]

I am so ignorant when it comes to Indonesian history. I wish I knew more, I am learning a lot from reading these forums, it has really broadened my understanding. Can anyone tell me if Christianity was forced upon Indonesians? I hate Christianity. Most of my family are Christian and most of the Indonesians I know here in Canada are as well. It is a dumb fu-king religion that has ruined much of Asian culture throughout many Asian countries. It is a white man’s religion that is detrimental to the Asian way of life as well. Don’t get me wrong, I am happy that in Indonesia Muslims and Christians get along. I wouldn’t have it any other way. But I believe that all people should be able to live together in harmony and not try and influence others to change. I see so many stupid Chinese here in Canada that are so concerned with the White man’s opinion that they naturally turn to Christianity. It is truly sad.


you will probably never come back, but I am so offended with what you just said up there



Dec 14 2006, 11:44 PM

QUOTE(purnomor @ Aug 31 2004, 09:33 PM) [snapback]399340[/snapback]

Panglima Polim Sri Moeda Perkasa Shah (centre), who had fought the Dutch in Koetaradja since 1873 and was a guerilla leader in Lhokseumawe area, surrendered to the Dutch Kapitein Hendricus Colijn (third from right) in Lhokseumawe in 6 September 1903, together with 150 of his men. He was given the post raja of Sigli by the Dutch. In 1928, Panglima Polim received the cross of
Nassau-Oranje Orde

Interesting fotos here, pur. Btw, do u know what was the Chinese mandarin doing in the group above (second from right)? Was he the ambassador from China?

QUOTE(purnomor @ Sep 1 2004, 02:15 AM) [snapback]399572[/snapback]

Kolonel Gotfried Coenraad Ernst van Daalen (1863-1930), Dutch colonel who devastate the Gayo-Alas area from February-July 1904, subjugating the highland tribes under Dutch rule. His method was known as
van-daal-isme (van-daal-ism).

Is that how the meaning of the word ‘Vandalism’ came about?

And the following were acts of vandalism by this van Daalen butcher?


Dec 15 2006, 12:22 AM

^ woahhhhhhh


Dec 15 2006, 02:20 AM

QUOTE(santoloco @ Dec 13 2006, 11:12 AM) [snapback]2566516[/snapback]

seems like the dutch has been a good time in indonesia.

Yes they have….thats why all the Indische Nederlanders desire to “Tempo Doeloe”, they all want to go back to the time that they live in a beautiful country with nice weather where they can suppres the inlanders…

QUOTE(Nusantara @ Aug 31 2004, 10:26 PM) [snapback]399990[/snapback]

That fu-king dutch troop did genocide to Achehnese Gayo civillian.

The way they won the war by killing all civillian related to Achehnese warrior.
I heard/read somewhere most this barbaric act done by fanatic Cristian Ambonese soldier and some of them also Javanse soldier which Indonesian who fought against dutch called them at that time “black dutch” since Ambonese is black/dark skin typical melanesian. They are more cruel than dutch itself.

Yes, they are all warcriminals.
Thanks Pur for all the pictures and info!


Dec 15 2006, 03:42 AM

Wow, gr8 pics,pur!And rasibiduk, what a shame!I love those houses on Wastukencana. I wonder who owns them nowadays….


Dec 16 2006, 07:12 PM

QUOTE(tangawizi @ Dec 14 2006, 11:44 PM) [snapback]2571605[/snapback]

Interesting fotos here, pur. Btw, do u know what was the Chinese mandarin doing in the group above (second from right)? Was he the ambassador from China?

Back in colonial times, the ethnic-Chinese, ethnic-Arab, and other immigrant communities in each Indonesian city was led by a government-appointed officer with honorary ranks of majoor, kapitein, or luitenant (the larger the community, the higher the rank) who functioned as liason officer between the community and the Dutch colonial government. This fellow with the mandarin uniform should be the local Chinese officer of Lhokseumawe who attended the surrender of Panglima Polim in his role as civic dignitary.


Is that how the meaning of the word ‘Vandalism’ came about?

No, “vandalism” came from the Roman Empire period after the name of a particularly destructive barbarian tribe the Vandals. The Dutch press made a pun out of the similarity between the word “vandalism” and the name van Daalen.


And the following were acts of vandalism by this van Daalen butcher?

Yeap, quite a nasty fellow, isn’t he?


Dec 16 2006, 08:12 PM

^i thought you indonesians loved the dutch?


Dec 16 2006, 08:34 PM

^ That’s a strange thought, considering Indonesia expelled the Dutch government through war of independence, and later on we also expelled 200,000 Dutch settlers in 1957-1958.

I think it is Malaysians who love the British like a puppy loves its master.


Dec 17 2006, 02:43 AM

I don’t have nothing against the dutch..


Dec 17 2006, 02:49 AM

QUOTE(bandung @ Dec 17 2006, 04:12 AM) [snapback]2576088[/snapback]

^i thought you indonesians loved the dutch?

I think it’s more like Msian royalty instead who cavorted with the English colonials and tried to imitate their ways – love for horseracing, pre and post prandial cocktails, savoy tailor suits… do u recall your royalty like Tengku Rahman? The likes of him were seen celebrated by the Brits as brown englishmen..

That’s the trouble with the Msian identity crisis since way before colonial times when their ruling houses were running from persecution by the Indonesian ruling houses, they mimicked the Islamic missionaries came later, then the British ruling class. They have been paranoid abt the encroachment of the chinese. Instead of celebrating their common identity with Indonesians, they take pains to distinguish themselves from Indonesia particularly in the areas of wealth & prestige status, and take pleasure in dissing the minority Chinese as a race.

The colonial Englishmen no longer casts a shadow on their elite ruling houses, but the shadow of the Arabs are creeping up on the Msian ruling class big time. Where is the true and authentic Msian identity? Afraid there is none anymore. Their ruling classes are shadow people. Wayang Kulits themselves.

I hope u won’t flame me bandung…it’s juz a neutral observation.


Dec 17 2006, 03:58 AM

QUOTE(bandung @ Dec 17 2006, 02:12 AM) [snapback]2576088[/snapback]

^i thought you indonesians loved the dutch?

How can you say that we LOVE the Dutch people when they have been torturing us for 350 years? Think before you speak. By the way, I ain’t got no beef with Dutch people… after all I’ve lived there.


Dec 17 2006, 05:57 AM


Johannes Godfried Kerlen (1850-1927) was born in Zuthpen, Netherlands. He arrived in Indonesia in 1870 as a lieutenant with the KNIL (Royal Netherlands Indies Army). He had a distinguished military career as army engineer, participating in the first and second Aceh invasions of 1873 and 1874, and spending most of the following decades fighting the rebellious Acehnese. He received knighthood with the title ridder 1e klasse in de orde van Nederlandsche Leeuw. He retired as a general, and died in Bandoeng in 1927 aged 77.

In 1878, JG Kerlen married half-Chinese daughter of a German settler, Charlotte Baumgarten. They had five children, Johannes (born 1883), Jopie (born 1884), Greta (born 1885), Milly (born 1886), and Charlotte (born 1887). Charlotte Baumgarten died in Medan soon after giving birth to her fifth child. Afterwards, Johannes Kerlen gave away his three daughters to an orphanage in Batavia, while keeping his two sons. He married again twice, with Hendrika Cornelia Polkijn who died in an 1888 malaria outbreak and Agnes Maria Naessens who died in 1900 due to miscarriage.

Johannes Godfried Kerlen Jr (1883-1940), the eldest son, was born in Bengkalis – Riau. He worked as sugar factory manager in Semarang – Central Java. There, he married daughter of a local Dutch settler, Caroline Juliana van Zanten in 1912. Here Johannes Kerlen Jr posed with his eldest son Hans in 1912.

Here, Johannes Kerlen Jr posed with Hans and newborn second son Ernst, in 1914.

Caroline Juliana van Zanten-Kerlen posing with Hans, Ernst, and newborn baby daughter Marijke in a 1915 letter sent to relatives back in the Netherlands.

Caroline van Zanten-Kerlen with Hans, Ernst, Marijke, and two neighbours’ children in front of their Semarang home in 1918.

Hans, Ernst, and Marijke posing with their mother and three cousins (children of Jopie Kerlen) in 1921.

Ernst, Marijke, and their two cousins in 1921.

Kerlen children playing with the family car

Johannes and Caroline Kerlen with teenage Ernst in 1930


Dec 17 2006, 06:11 AM

My Indonesian grandfather and Indonesian grandmother got a lot of old pictures like that. I never asked the real reason why they had to leave Indonesia, because i got the feeling it lays deep. I better study some Indonesian history more, since i am learning the language and want to go back to my roots. But i dont want to go to deep in it, because history sharpens up national feelings and hate. I don’t want that, because i am a man of the world and not of a country.


Dec 17 2006, 06:17 AM

Proud grandparents Johannes and Caroline Kerlen with their daughter Marijke, and grandson Mark Lindo (Marijke’s son) in 1937

Comfortable interior of the Kerlen family house in Semarang

The Kerlen house compound, during colonial times on average the annual income of a white settler in Indonesia was 60 times the average income of a native and 10 times the average income of Foreign Orientals (Chinese and Arab settlers).

During World War II, the Kerlen family was imprisoned in Japanese concentration camp. After the war, the first son Hans Kerlen decided to stay in independent Indonesia. He lived in Bandung until he was expelled along with all Dutch citizens in 1956 by Sukarno, upon which he moved to South Africa where he died in 2003. The second son Ernst Kerlen and his wife Lydia de Leeuw emigrated to Australia, a popular destination for Dutch refugees fleeing Indonesian war of independence. Ernst died while in Netherlands in 1991. Marijke Kerlen moved with her family to Netherlands to escape the war of independence, where she died in 1995.


Dec 17 2006, 06:45 AM

QUOTE(DEL @ Dec 17 2006, 06:11 AM) [snapback]2577436[/snapback]

My Indonesian grandfather and Indonesian grandmother got a lot of old pictures like that. I never asked the real reason why they had to leave Indonesia, because i got the feeling it lays deep. I better study some Indonesian history more, since i am learning the language and want to go back to my roots. But i dont want to go to deep in it, because history sharpens up national feelings and hate. I don’t want that, because i am a man of the world and not of a country.

Are they Europeans/Eurasians?

In Indonesia, the people has generally forgotten the past colonial injustices since the Dutch was expelled such a long time ago. Nowadays, most Indonesians view the Dutch just as a European country with no bitterness involved.


Read more


Hendrik de Booij, herinneringen aan zijn deelname aan de derde Atjeh oorlog in de periode 1893-1895

1. Inleiding
2. Derde Atjeh oorlog 1884 -1896 (met noot: de krijgsverrichtingen van generaal Vetter en luitenant Colijn in Lombok in 1894)
3. Herinneringen Hendrik de Booy over zijn deelname aan de derde Atjeh oorlog van 1893-1895
4. Vierde Atjeh oorlog 1898-1918

1. Inleiding

In het hoofdstuk 3  van deze website, heb ik verhaald  over de eerste en tweede Atjeh oorlog in de periode 1873-1879, daarbij heb ik de brieven van Chrétien Jean Gérard de Booy ( de oudste broer van mijn grootvader Hendrik de Booy) aan zijn ouders afgedrukt. Hij heeft deze Atjeh oorlog van nabij meegemaakt. Nu wil het dat mijn grootvader in de derde Atjeh oorlog  heeft meegevochten. De herinneringen van mijn grootvader over de periode van 1867 tot 1901 zijn door mij beschreven in hoofdstuk 1 van deze website. Ik heb daarbij gebruik gemaakt van de selecties, die mijn tante Dr E.P. de Booy (jongste dochter van mijn grootvader), heeft gemaakt uit de herinneringen en dagboeken van mijn grootvader. Bij nadere bestudering van deze herinneringen, die mijn grootvader heeft gebundeld in twee ingebonden exemplaren, blijkt dat mijn tante slechts enkele alinea’s heeft geselecteerd, die gaan over de tijd, dat mijn grootvader betrokken was bij de derde Atjeh oorlog in de periode 1893-1895. De reden waarom mijn tante deze periode zo summier heeft behandeld, is misschien gelegen in het feit, dat de tijdgeest omtrent ons koloniaal verleden en onze krijgsverrichtingen aan het eind van de 19e en begin 20ste eeuw sterk is veranderd. In de tijd van mijn grootvader werden de koloniale oorlogen als rechtvaardig beschouwd, terwijl men in het recente verleden door de vele publicaties en fotomateriaal anders is gaan denken over deze vroegere tijd. Ik ben echter van mening dat het goed is om dit in gedachte een uitgebreidere selectie te maken van de herinneringen van mijn grootvader in deze derde Atjeh oorlog. Evenals in het hoofdstuk 3, dat gaat over de oudste broer (Chrik) van mijn grootvader, zal ik een korte samenvatting geven van de historische gebeurtenissen, nu niet van de eerste en tweede, maar van de derde en de vierde Atjeh oorlogen, die geduurd hebben van 1884-1918, zodat men de herinneringen van mijn grootvader beter in deze tijd weet te plaatsen. In hoofdstuk 6 worden de krijgsverrichtingen in Atjeh van mijn grootvader (van mijn moeders kant) A.F.Gooszen beschreven. Het blijkt dat mijn twee grootvaders tegelijkertijd deel hebben genomen aan een expeditie in november 1893 naar de bovenloop van de Tamiang rivier aan de Oostkust van Sumatra. Ze werden beiden hiervoor  onderscheiden door de Minister van Marine met een ereteken.

2. Derde Atjeh oorlog 1884-1896

De oorlog tegen Atjeh kostte Nederland handen vol geld en het was door de twee gevoerde oorlogen niet gelukt om het Atjehse verzet te breken. Zo besloot de minister van oorlog Weitzel om een andere tactiek in Atjeh toe te passen.

Minister van Oorlog A.W.Ph. Weitzel

Allereerst wilde hij een troepen vermindering en een afsluiting van de vesting Kota Radja door middel van een zwaar versterkte linie. Hij wilde op zo’n manier de Atjehers op de knieën brengen. Op 20 augustus 1884 werd onder commando van kolonel H. Demmeni met de aanleg van de Geconcentreerde Linie begonnen.

De geconcentreerde linie om Kota Radja gebouwd  in 1884-1885

Zij bestond uit 16 bentengs, met een bezetting variërend van 60-160 man elk. Ze waren met Kota Radja verbonden door middel van telefoon en bereikbaar via een trambaan. Het gebied werd afgeschermd door een hoog ijzeren hek met wachthuisjes op palen. Deze verdedigingslinie moest  de Nederlandse troepen in Atjeh  beveiligen tegen infiltratie van Atjehse vrijheidsstrijders. De verdedigingslinie werd voltooid in maart 1885.

Officiers vrouwen gaan op theevisite bij een andere post van de geconcentreerde linie.

Ondertussen werd gezocht naar bondgenoten onder de Atjehse leiders die met Nederland willen samenwerken. Men ging de verdeel en heers politiek toepassen. Er heerste onder de elite van de Atjehers een duidelijke rivaliteit  In januari 1891 stierf Teungkoe Tjèh Thaman di Tirò, een van de belangrijkste verzetstrijders.

Teugkoe Tjèh Thaman di Tiro 1836-1891

Hij was de leider van de godsdienst partij. Hij verzond brieven waarin hierin hij de Atjehers opriep om de heilige oorlog volgens de regels van de godsdienst te voeren. Deze geven een goed beeld van hoe men dacht over het Nederlands gezag. (zie achteraan in dit hoofdstuk bij de herinneringen  van mijn grootvader de tekst van zo’n brief). Hij stierf in 1891 evenals panglima Polim, een andere machtige verzetsstrijder.  Er was een andere verzetsstrijder Teukoe Oemar, die na hun dood de kans zag een sultanzetel te verkrijgen. Hij koos daarbij de zijde van de Nederlanders.

De verzetstrijder Teukoe Oemar

In januari 1992 werd een nieuwe militaire gouverneur benoemd, het werd  kolonel C. Deijkerhoff (Later tot generaal benoemd). Hij stelde o.a. voor aan de Gouverneur-generaal Cornelis Pijnacker Hordijk om Teukoe Oemar te voorzien van wapens. Pijnacker Hordijk stemde daarmee in en heeft zijn opvolger  Gouverneur-generaal Jhr. C.H.A. van Wijck te laten beloven, dat hij generaal Deijkerhoff de vrije hand zou geven om zijn plannen te kunnen uitvoeren.

Generaal-majoor  C. Deijkerhoff.

Links: Cornelis Pijnacker Hordijk, Gouverneur -generaal van 1888-1893. Rechts: Jhr Carel H.A. van der Wijck, Gouverneur-generaal van 1893-1899.

In juli en augustus 1893 is Teukoe Oemar militaire steun verleend gegeven in de strijd tegen de zich verzettende Atjehers in het Moekim gebied. Op 30 december werd hij zelfs aangesteld in Koeta Radja tot panglima prang besar, opperste krijgsheer van het gouvernement. Hij veranderde zijn naam in Teukoe Djohan Pahlawan, wat betekent Johan de Heldhaftige . Op 30 oktober veroverde hij zelfs Anagaloeng, het belangrijkste militaire steunpunt van de vallei. In april 1894 was de actie ten einde en het gehele gebied van de Moekims gezuiverd. Maar er kwam verzet tegen de plannen van Deijkerhoff en en wel door dr C. Snouck Hurgronje.

Links: Dr Christiaan Snouck Hurgronje (18571936) was een Nederlandsarabist en islamoloog. Rechts: majoor J.B. van Heutsz

Hij pleitte voor een goed georganiseerde systematische spionnage in plaats van terreur als middel om het Nederlandse gezag te handhaven. Men moest niet met de Atjehers onderhandelen, zij zwichten alleen voor geweld. Hij raadde de regering aan deze moslimleiders “zeer gevoelig te slaan”. Deijkerhoff had door zijn succes in Atjeh echter het gelijk aan zijn zijde. Snouck wees op het gevaar, dat het monsterverbod met Teukoe Oemar  in hield. Hij stond daarbij niet alleen, ook majoor J. B. van Heutsz had soortgelijke denkbeelden. Dit blijkt uit een in 1893 van zijn hand verschenen brochure getiteld: “Over de onderwerping van Atjeh”.Van Heutsz beschouwde de Atjehers niet als oproerkraaiers, maar als vrijheidsstrijders. Volgens van Heutsz biograaf Witte had de brochure daarnaast nog een verborgen boodschap: ‘hier is van Heutsz, ik durf de Atjehers wel aan, benoem mij maar tot gouverneur van Atjeh’. (Het is hem later ook inderdaad gelukt. In mei 1898 werd hij benoemd als gouverneur van Atjeh)

Over de krijgsverrichtingen in 1893,  waar men grootvader direct bij betrokken was, staan interessante passages in het boek van W.J. Cohen Stuart,  De Nederlandsche Zeemacht van 1889-1915 geschreven in 1937:

Het overlopen van Toekoe Oemar
Eenige maanden later had eene groote verandering plaats in de verhouding van Toekoe Oemar tot het Bestuur. De Regeering had gemeend, van den invloed en de voortvarendheid van dezen Atjeher voor het overwinnen van het verzet partij te kunnen trekken door hem aan onze zijde te brengen en blijkbaar had Oemar ook zijn voordeel daarin gezien; in Juli werd hij onze bondgenoot en de “Benkoelen” embarkeerde den 31 en dier maand van Rigaih, Gloempang en Lho Siddoh 137 personen, w.o. 42 vrouwen en kinderen, allen volgelingen van den Toekoe, ten overvoer naar Oeleë Lheuë; zij voerden mede 2 lilla’s, 60 geweren – w.o. 20 achterlaad – (3 Beaumont-geweren werden als afkomstig van de Marine herkend), 116 blanke wapenen, 3000 patronen voor het Beaumont-geweer, 10 kg buskruit, 1000 looden kogels; van de patronen waren sommige door Atjehers gevuld.

De strijd tegen de verzetsstrijder Nja Makam
Het Westelijk deel der Noordkust was meermalen het tooneel van beschieting van schepen en sloepen, vooral bij Koeala Gigieng en Pedropunt, dat aanleiding gaf tot tuchtiging der betrokken kampongs met granaatvuur; bij eene dergelijke gelegenheid werd de Adelborst 1e kl. G. den Berger gewond. Onze post te Sigli stond herhaaldelijk aan aanvallen bloot; de “Lombok”, van een zoeklicht voorzien, kon daardoor, bij het afslaan door de bezetting van nachtelijke aanvallen, goede diensten bewijzen; den 7en Mei wierp dit schip 46 granaten in de schuldige kampongs. Bloedig gevolg had de plotselinge aanval van een met klewang en rent jong gewapenden Atjeher op een detachement van 12 man van de “Lombok” dat aan den wal aan het schijfschieten was; de man wist dadelijk den officier en 2 man te verwonden en toen de Stuurman Prins hem te lijf ging, dezen een doodelijken steek toe te brengen, vóórdat hij afgemaakt werd. De strooptochten van het bendehoofd Nja Makam uitgebroed in het ons steeds vijandige Simpang-Olim, waren oorzaak van krijgsverrichtingen; waaraan de Zeemacht een belangrijk aandeel nam. In Januari 1893 ontving de Commandant van H.M.Raderstoomschip, Sindoro”, de Luitenant ter zee 1 e kl. W. Allirol, ter Oostkust van Atjeh in station, van den Nederlandschen Consul-Generaal te Penang bericht, dat Nja Makam zich Zuidwaarts had begeven en voornemens was, in de residentie Oostkust van Sumatra vijandelijkheden te plegen. De “Sindoro” stoomde dadelijk daarop naar de Tamiang-Rivier en zond eene gewapende sloep onder den Adelborst 1e kl. van Idsinga naar Seroeway om onzen post aldaar te waarschuwen. Ongeveer halverwege, bij Rantau-Pakam, werd de sloep beschoten; bij den terugkeer werd zij gesleept door het van pantserplaten voorziene gewestelijk stoomjacht “Langkat” , waarop de bemanning der sloep was overgegaan, zoodat de beschieting geene verliezen veroorzaakte. Den 25en verscheen Nja Makam’s bende op den rechteroever der rivier nabij ons etablissement Seroeway beschoot den pasar, waarvan het Maleische deel verbrandde en bezette de op den linkeroever gelegen Missisgit van het ons bevriende hoofd Radja Bandahara, welke zij plunderde en daarna in de vlammen deed opgaan

Cohen Stuart geeft vervolgens vele details  over de strijd tegen de troepen van Nja Makam. Ik begin weer met het citeren als blijkt, dat mijn grootvader van mijn moeder kant Luitenant ter zee 2e kl A.F. Gooszen  bij de gevechtshandelingen betrokken is.

Luitenant der zee 2e klasse A.F. Gooszen gaat met mee met de expeditie stroomopwaarts van de rivier Tamiang

Na deze voorvallen werd tot eene nieuwe expeditie besloten. H.M. stoomjacht “Koerier” werd met het oog op het bevaren der rivier gewapend met 4 kanonnen van 3,7 cm, een op den bak, een op de kampanje en twee op de brug; een kraaiennest voor 4 scherpschutters werd aan den fokkemast aangebracht, de kwetsbare punten werden met zware planken geblindeerd; ook bevestigde men voor het verbreken van versperringen een ijzeren schoen met kettingen aan den voorsteven en bracht door het lossen van steenkolen den diepgang tot 18 dm terug.

Den 30en, nadat des morgens ten l0u met hoog water de “Koerier” de ondiepte had gepasseerd, stoomde de geheele macht in alarmstelling de rivier op; de versterkingen bij Rantau-Pakam bleken niet bezet te zijn, doch bij Pasir Poetih stuitte men op twee versperringen, bestaande uit niboengstammen, hout en bamboe, door dwarslatten met pen en gat verbonden, en waartusschen zich een staaldraadtros van 50 mm bevond. De versperringen gingen op den rechteroever van één punt uit, maar aangezien de rivier aldaar een scherpe bocht maakt, maakten zij een hoek met elkander en hadden op den linkeroever een onderlingen afstand van ongeveer 25 m. Hier lagen een tweetal geschutstellingen, bovendien verkende men aan den overkant der ladang eenige versterkingen; uit al deze verdedigingswerken werd het vuur geopend toen de “Koerier”, aan het hoofd der flottille stoomende, ten 2u15m tot 250 à 300 m genaderd was. Dit vuur beantwoordende, stoomde de “Koerier”, den rechteroever houdende, zoo normaal mogelijk op de eerste versperring in; deze werd verbroken, doch door de vermindering in vaart gelukte het niet, de tweede stuk te varen; de Commandant van de “Koerier”, de Luitenant ter zee 2e kl. J. F. B. van Dijk, kreeg hierbij een schampschot in de zijde door een lilla-kogel, die tegen de bescherm plaat van het aan bakboordzijde op de brug staande kanon van 3,7 cm ricocheteerde; hij bleef echter het schip besturen. Het schip stoomde nu achteruit en daarna volle kracht vooruit op de tweede versperring in, die daarvoor bezweek; het voorschip liep echter hierbij aan den linkeroever in de modder en daar volle kracht achteruitslaan niet voldoende was om het schip achteruit tc krijgen, werd de bemanning naar het achterschip gezonden; zij kwam daardoor echter een oogenblik buiten de blindeering van planken, kooien en ijzeren platen, en kreeg door ‘s vijands vuur drie gewonden; het schip kwam vlot, en verdreef door vuur uit de gevechtsmars en aan het dek, de Atjehers uit de geschutstellingen aan den oever, waarna de officieren Mensert en Noordhoek Hegt met een klein detachement van de “Koerier” twee lilla’s daaruit haalden; de versperringen werden latere door de sloepen opgeruimd. Inmiddels waren, op een punt, ongeveer 500 m benedenstrooms van Pasir Poetih, de beide colonnes der Infanterie met een deel der landingsdivisie op den linkeroever geland en rukten door de ladang, die, pas aangelegd, een zeer moeilijk terrein bleek te zijn, tegen de meest Noordelijk gelegen versterking op; de tegenstand, hier door den vijand geboden, bezorgde aan de Infanterie een gesneuvelde en vier gewonden; uit de overige bentings vluchtte de vijand. Eene compagnie bleef in de genomen versterkingen achter om die den volgenden dag te slechten, daarna werd het overige der gelande troepen geëmbarkeerd en ten 7u30m bereikte de flotille Seroeway, waar den 31 en de gewonden per particulieren stoomer naar Deli werden geëvacueerd, de colonne van Pasir Poetih afgehaald en overigens gerust werd.

Den 2en des morgens ten 6u werd door de sloepen aangevangen met het overzetten der colonnes en den trein, en ten 7u45m werd de marsch aanvaard; de landingsdivisie werd, om haar een vermoeiende marsch te besparen, door de “Anna” en “Slamat” overgevoerd naar een punt, tegenover Oud-Seroeway gelegen, waar zij ten 8u30m aankwam en in afwachting van de komst der colonne, naar den rand der sawah oprukte, vanwaar de ligging van een viertal vijandelijke versterkingen op ongeveer 700 m afstand, werd waargenomen; weldra kwam nu ook de colonne, onder bevel van den Majoor Meuleman, die het voetpad langs de rivier had gevolgd, op het terrein aan, en nadat de landingsdivisie hare plaats in den hoofdtroep had ingenomen werd even vóór 9u op de sawah gedeboucheerd; de sterkte van den troep bestond op dit oogenblik uit 9 officieren en 307 minderen der Infanterie, aan wie toegevoegd waren 1 officier en 19 mariniers, Marine-landingsdivisie 5 officieren en 73 matrozen 8 mariniers, artillerie 1 officier en 24 minderen met 3 getrokken bronzen kanonnen van 8 cm en een Coehoorn-mortier. Nadat tot ongeveer 650 pas van de vijandelijke stelling voortgerukt was, terwijl eene sectie infanterie bij het landingspunt achtergelaten was om de ageerende troepenmacht in den rug te dekken en de verbinding met de vaartuigen te onderhouden, kwam ten ongeveer 9u15m de artillerie in batterij en richtte haar vuur met granaten en granaatkartetsen achtereenvolgens op de vijandelijke versterkingen, terwijl door den troep beurtelings pelotons-  en sectiesgewijze salvovuur werd afgegeven; men kreeg vuur niet alleen uit de bentings maar ook van een 200-tal Atjehers, die nabij de meest Noordelijk gelegen versterking eene schietstelling hadden ingenomen, waardoor de rechtervleugel onzer linie bedreigd werd; het detachement van Seroeway, met eene sectie infanterie versterkt, hiertegen afgezonden, slaagde erin, dat vuur tot zwijgen tebrengen.

Inmiddels had de Commandant der Landingsdivisie bevel ontvangen, om de bovengenoemde benting op den linkervleugel van ‘s vijands linie gelegen, te nemen. Zij rukte in vier tempo’s vooruit, op de halten salvo’s afgevend; door het zeer moeilijke terrein, eene sawah, met riet of zwaar hard gras ter hoogte van 1,5 m begroeid, waarvan bovendien de bodem glibberig was en vele kuilen en nagenoeg onbegaanbare galangans opleverde, kwam men slechts langzaam vooruit en leed reeds eenige verliezen; op ongeveer 200 pas van het doel werd daarom de order tot stormloopen tegen de Noord-Oostelijke face gegeven.Men kwam vóór eene omheining van aangepunte bamboe waarachter eene drooge gracht, gevuld met bamboedoerie, om het buitentalud te bereiken, moest eene tweede omheining van bamboe doorbroken worden; men trachtte nu, door kappen en snijden, openingen te maken. Het gelukte Commandant en Officieren op enkele plaatsen de borstwering te bereiken, doch de Commandant, de Luitenant ter zee 1 e kl. Mensert, werd door een schot in het hoofd zwaar gewond, zoodat hij het bevel aan den Luitenant ter zee 2e kl. C.W. Broers moest overgeven. Terzelfder tijd was het detachement van Seroeway, waarbij, zooals reeds vermeld, 20 man van het Korps Mariniers waren ingedeeld, na het vermeesteren der bovengenoemde schietstelling, tegen de Vester- en Zuiderfacen der benting opgerukt, en werd getracht, de poort der versterking te forceeren; hierbij sneuvelde de Korporaal der Mariniers Viergever, terwijl de Commandant van de troep, de 1 e Luitenant der Infanterie C. van der Schroeff, bij het beklimmen der borstwering doodelijk gewond werd.

Intusschen was tot steun dezer actie eene groep infanterie van eene der andere collones afgezonden geworden, en gelukte het aan eenige manschappen dezer groep, met den Luitenant ter zee 2e kl. A. F. Gooszen en 4 mariniers, in de binnenruimte der versterking te springen, op hetzelfde oogenblik, dat het forceeren der poort gelukte; hiermede was de versterking in ons bezit. Reeds bij het oprukken had de Landingsdivisie 6 gewonden gekregen, waaronder de Luitenant ter zee 2e kl. J. H. Zeeman; bij het stormen sneuvelden met inbegrip van de bij het detachement Seroeway ingedeelde mariniers, vier man en werden, behalve de Luitenant ter zee 1e kl. Mensert, drie man gewond. (…)

Nadat alle versterkingen genomen waren, stoomde de “Koerier” nog hooger de rivier op en verjoeg met eenige schoten uit de kanons van 3,7 cm de nog standhoudende Atjehers uit een versterkt huis in de kampong Loeboek Batil. De veroverde versterkingen werden voor den nacht door de Landmacht bezet en daags daarna geslecht. Nog in den namiddag van den 2en April werden de lijken der gesneuvelden de gewonden en de landingsdivisie door de “Koerier” en de sloepen naar Seroeway overgevoerd; aldaar was de Kapitein ter zee Stokhuyzen, Commandant der vereenigde scheepsmacht in de wateren van Atjeh, per stoomschip “Kinta” aangekomen; hij begaf zich, vergezeld van den Kapitein-Luitenant ter zee van den Pauvert, leider van het nautische gedeelte der expeditionnaire macht, per stoomsloep naar het gevechtsterrein; vandaar terugkeerende, kreeg de sloep door een geweerschot een lek, waarin den volgenden dag, door haar op eene droogte te zetten, kon worden voorzien. Den 3en werden de gewonden door de gewestelijke stoomjachten, onder geleide van eene stoombarkas, naar de reede vervoerd en had in den namiddag de plechtige ter aarde-bestelling der gesneuvelden plaats. Op den 5en keerden alle schepelingen naar hunne respectieve bodems terug, terwijl de “Koerier” met eene stoombarkas op de rivier bleef.

Nu aan Nja Makam’s aanhangers belangrijke verliezen waren toegebracht, was de toestand in het Tamiangsche aanmerkelijk verbeterd; niettemin werd voorloopig de aanwezigheid van een oorlogsvaartuig op de rivier noodig geacht; toen dan ook in Mei de “Koerier” naar Penang moest om te dokken, werd het Gouvernements-stoomschip  “Indragiri”, met een Marine-detachement aan boord, ter vervanging aangewezen. Verder werd de toegankelijkheid van de “Tamiang-Rivier bevorderd door de opname van de Panaga-geul en de bebakening der monding van de Soengei Ijoe, welke dieper was dan de Tamianggeul.

Hendrik de  Booij gaat als commandant van gewapende sloepen op patrouille om de bovenloop van de rivier Tamiang  te verkennen

In de tweede helft van October werd door de “Koerier” op last van den Commandant der Zeemacht de poging herhaald, om den bovenloop der rivier te verkennen. Begunstigd. door hoogen waterstand tengevolge van bandjirs, vertrok men den 28e van Seroeway, vergezeld van eene stoombarkas en met een detachement als bovengenoemd aan boord, en bereikte den volgenden dag Karang, ruim 5 km bovenstrooms van Koeala Simpang, waar men vuur kreeg uit eene benting van Radja Silang, welk vuur door het geschut tot zwijgen werd gebracht. Terwijl men zich voor de landing gereed maakte, kwam met de “Anna” de Kapitein van Polanen Petel van Seroeway aan, vergezeld van 10 man Infanterie; deze als dekking der ambulance aanwendende, rukte nu het landingsdetachement onder den Luitenant der Mariniers G. Faassen tegen de benting op, welke overhaast verlaten bleek te zijn; daags daarna werd zij verbrand. Verder opstoomen werd voor de “Koerier” niet raadzaam geacht, zoodat, nadat met de stoom barkas eenige verkenningen waren verricht en een bezoek was gebracht aan bet ons bevriende Tandjong Mandang,aan de SimpangKiri, de “Koerier” den 2e November met krabbend anker de rivier afzakte, daar het stoomen wegen de vele afdrijvende boomen te gevaarlijk was. Terwijl de “Koerier” nog te Koeala Sim pang vertoefde, kwam aldaar den 9en November de Gewestelijk Militair Commandant per “Alllla”, in prauwen eene halve compagnie Infanterie sleepende ; den volgenden dag werd de tocht vervolgd, waaraan door de gewapende stoombarkas en een 20-tal mariniers werd deelgenomen; men bereikte de Kampong Loeboek Sidoep, ongeveer 18 km boven Koeala Sim pang en deed haar in vlammen opgaan.

Inmiddels had de Oudst-aanwezend Zeeofficier ter Oostkust eene flottille gewapende sloepen van de “Merapi” en drie andere schepen samengesteld en voer daarmede den 9en de rivier op; men bereikte een punt nog bijna 20 km voorbij Loeboek Sidoep en bevond alles rustig; den 12e was men aan boord der schepen terug.

Nog werd door de Mariniers met de landingsdivisie van de “Koerier” deelgenomen aan een marsch van de Infanterie van Koeala Simpang uit, ter opsporing van eene in de nabijheid gesignaleerde, 200 man sterke, bende Atjehers; de vermoeiende marsch leverde geene ontmoeting met den vijand op. Intusschen had de “Sindoro”, waarvan brug en ketelkap van eene doelmatige blindeering waren voorzien geworden, terwijl met eigen middelen een kanon van 3,7 cm in den top van den fokkemast was geplaatst, den gen October met de “Koerier” een tocht op de Ara Koendoe-rivier gemaakt. Toen de rivier te bochtig werd voor de “Sindoro”, stoomde de “Koerier” verder op, voorafgegaan door de stoomsloep, en kwam men tot het eilandje Leboni. Op de hoogte van Blang-Ni gekomen, kreeg de stoomsloep uit een loopgraaf een salvo, dat echter niemand kwetste; toen de “Koerier” het vuur opende, vluchtte de vijand.

Einde citaten uit het boek van Cohen Stuart . De Nederlandsche Zeemacht van 1889-1915

Begin 1896 kwam een nieuwe commandant luitenant-kolonel F.W. Bisschoff van Heemskerk. Hij zag dat de politiek van Deijkerhoff steeds minder goed ging functioneren. De posten  van de linie werden steeds meer beschoten, vooral vanuit de gebieden buiten de linie, die met hulp van Teukoe Oemar waren gezuiverd. Deijkerhoff wilde geen patrouilles buiten de linie, dat moest worden gewaarborgd door Teukoe Oemar. Maar Bisschoff van Heemskerk gaf desondanks het bevel om eens per maand een demonstratieve patrouille te houden in het gebied buiten de linie. Op 7 maart 1896 was kapitein Blokland met 92 man op patrouille gegaan. Direct al werden zij onder vuur genomen. Na afloop telde men negen doden en 22 gewonden. Deijkerhoff verlangde van Teukoe Oemar, dat hij de orde in de buiten gebieden ging herstellen, maar deze eiste van Deijkerhoff meer wapens en munitie. Maar al spoedig bleek,dat hij van plan was over te lopen. Hij weigerde in eerste instantie de orders van Deijkerhoff op te volgen. Teukoe Oemar ging vervolgens over, dankbaar gebruik makend van de wapens, die hij van Deijkerhoff had gekregen, door de Nederlandse troepen aan te vallen. Het verraad was al lang van te voren door hem gepland. 29 maart werden de Nederlandse posten buiten de linie ingesloten. Zo ontstond er een totaal nieuwe situatie. Deijkerhoff had zichtbaar gefaald en werd ontslagen. Generaal Vetter * ) werd benoemd als regeringscommissaris. Er werd nu korte metten gemaakt en een groot offensief gestart, waarop Snouck Hurgronje steeds had aangedrongen. Wie ook mee deed aan dit offensief was luitenant-kolonel J.B. van Heutsz (die al driemaal in Atjeh had gediend). Eveneens was  luitenant H. Colijn van de partij. Op 5 april 1896 schreef Colijn in de Nederlander): ‘De geest onder de troep is uitstekend. Er heerst spannende geestdrift. En wanneer het aan ons en aan onze soldaten ligt, geen rijsthalmpje, ja geen grassprietje in het gebied der IV Moekims (Oemars kerngebied) zal ongeschonden blijven. Hij heeft het gewild, dat de oorlogsfakkel branden zou! Het zij zoo!’.
8 april 1896 begon een offensief, onder leiding van kolonel J.W. Stemfort, met colonne van duizend man met als doel om de belegerde posten te ontzetten. De Atjehers boden fel verzet. De vallei werd door de Nederlandse troepen bezet en vele posten van de Atjehers werden vernietigd, zo ook de geboorteplaats van Teukoe Oemar in mei 1896. Koningin Wilhelmina zond een telegram om de colonne, die onder commandant van van Heutsz stond, te feliciteren met de verovering van Lam Pisang op 24 mei. Daarna werd de kampong Lamasang met de grond gelijk gemaakt. Alle bomen gekapt en de grafheuvels afgegraven. Tijdens deze zware gevechten vielen vele doden aan beiden zijde. Colijn schrijft over deze ‘heldhaftige’ gebeurtenis in de Nederlander van 22 juli : ‘ De vallei van Lam Pisang bevat 30-tal welvarende dorpen (kampongs). In die vallei raast de rook: een 30-tal kampongs ging in vlammen op en zijn van dit aardsche schouwspel verdwenen. De geheele rijke vallei is één onafzienbare smeulende vlakte, talrijk goed gevulde voorraadschuren van Oemar – zoomede zijn eigen prachtige woning- deelden in het lot van al het overige’.  Zo kwam er een einde aan de derde Atjeh oorlog.

Dit betekende niet het einde, want er volgden nog vele oorlogen, niet alleen in Atjeh maar ook in andere gebieden van Nederlandsch Indië. Het onderstaande kaartje laat zien deze zogenaamde pacificaties van Indië.


Pacificatie van Indië door de Nederlanders

Generaal Vetter en luitenant Colijn, die deelnamen aan de derde Atjeh oorlog, hebben een paar jaar daarvoor in 1894 een belangrijke rol gespeeld bij de verovering van Lombok. Hieronder volgt een korte samenvatting van deze krijgsverrichting.


Links: Luitenant H. Colijn. Rechts: Generaal  J.A. Vetter.

Het ten oosten van Bali gelegen eiland Lombok is lang buiten de Nederlandse invloedsfeer gebleven. Het eiland werd bestuurd door 2 vorstenfamilies uit het oosten van Bali, het huis van Karangasem-Mataram. Het Balische vorstenbewind bestuurde zowel het eigen gebied op Bali als het gehele eiland Lombok. Eind 19e eeuw was dit geslacht van radja’s(vorsten) op het toppunt van hun macht. Zij bouwden paleizen en tempels op beide eilanden. Er bestonden spanningen tussen de oorspronkelijke moslimbevolking op Lombok, de Sasaks en de hindoeistische radja’s van Bali. Vooral het autocratische bewind van de Balische vorsten leidde tot opstanden op Lombok. Bestuur en belastingheffing waren in handen van deze vorsten. In de jaren negentig brak op Lombok een opstand uit tegen de op Lombok regerende Balinese vorsten. Vooral de vorst Anak Agoeng Madé was berucht om zijn wreedheden t.o.v. de plaatselijke bevolking, de Sasaks. Batavia werd door enkele Sasaks voormannen gevraagd om hulp tegen hun Balinese onderdrukkers en dan vooral hulp voor de strijd tegen de vorst Anak Agoeng Madé. In deze periode was het zo dat de Balinese radja van Lombok leenheer was van de vorsten op Bali en verschillende Balinese leenmannen kwamen vanuit Bali hun leenheer op Lombok te hulp. Een gecompliceerde situatie en dat dus midden in de niet zo succesvol verlopende eerste Atjeh pacificaties. Er ontstond een hele diskussie : wel ingrijpen of niet, of misschien toch wel….De nieuwe gouverneur-generaal van der Wijck hakte de knoop door : we doen het wel en dus landde in maart 1894 een expeditieleger o.l.v. generaal Vetter op de kust van Lombok.

Invasie op Lombok aan het strand bij Ampenan

Tijdens de opmars naar Mataram pleegde de Balinese vorst Anak Agoeng Madé, die de Sasaks bevolking het meest had onderdrukt, zelfmoord en dus was eigenlijk de directe aanleiding verdwenen. De verdere onderhandelingen met de Balinese radja van Lombok liepen ogenschijnlijk voorspoedig, want de overmacht van de Nederlandse koloniale troepen was natuurlijk overweldigend. 








Radja van Lombok

Ook de uit Bali overgekomen hulptroepen wisten, dat zij militair t.o.v de Nederlanders niets voorstelden. Maar, zoals gebruikelijk in die dagen, moesten nog wel alle kosten van de invasie worden betaald. De kosten van deze expeditie werden geschat op één miljoen gulden : voor die tijd en natuurlijk speciaal voor de Balinese radja, een krankzinnig hoog bedrag. In de loop van de maand augustus was echter al een kwart bijeen gebracht. Generaal Vetter legerde in deze periode zijn troepen verdeeld over het eiland. En toen ging het mis. De Balische vorsten kregen het (terechte) vermoeden dat, na betaling van de opgelegde schatting, de Nederlanders wel eens niet zouden kunnen vertrekken en dat op zijn minst nieuwe eisen zouden worden gesteld. Langzamerhand brak het besef door dat het Sasakse verzoek om hulp alleen maar had gediend als aanleiding voor Batavia om eindelijk heel Lombok te ‘pacificeren’, ook zij wisten natuurlijk wat er in Atjeh gaande was. Men besloot zich tot het uiterste te verzetten .En dus gebeurde het dat plotseling op een nacht de Nederlandse troepen, zonder waarschuwing vooraf, werden aangevallen : er vielen bijna 100 doden (w.o. de Generaal-Majoor van der Ham) en ruim 250 gewonden : de grootste nederlaag die de Nederlandse koloniale troepen tot nu toe in de 19e eeuw hadden geleden.

Generaal-majoor P.P.M. van der Ham, gedood op Lombok 26 augustus 1894

Ook de reeds verkregen oorlogsschatting waren de Nederlanders weer kwijt. M.b.v. vers aangevoerde troepen werd Lombok, met meer dan grof geweld, gepacificeerd, want kostte wat het kost, het verraad van Lombok moest worden gebroken. De verwoestingen waren enorm : eerst werd alles tussen Ampenan en Mataram door de artillerie kapot geschoten en vervolgens werd dat wat er nog overbleef, nagenoeg met de grond gelijk gemaakt. Van zowel Ampenan als Mataram, bleef nauwelijks iets over. De verwoestingen waren zo grondig dat sommigen in de pers zich afvroegen “wat heeft het voor zin om alles zo te vernietigen, waarover men later gezag wil uitoefenen ?” Ook op Lombok werden de slachtoffers onder de bevolking nauwelijks geteld, want “het verzet moest worden gebroken”. Toch werd er nog geaarzeld om Tjakranegara, waar de radja woonde, aan te vallen. Men wachtte totdat er bijna 10.000 man waren : alles tussen Mataram en Tjakranegara werd omgehakt c.q. afgebroken : de artillerie wilde een vrij schootsveld hebben. De radja stuurde een smeekbrief, daarop werd, op direct bevel van G.G van der Wijck, door Generaal Vetter geantwoord met granaten. De radja betoogde dat hij niets wist van de nachtelijke aanval op de Nederlanders, hij had toch niet voor niets al zoveel geld betaald ? Het mocht allemaal niet baten. Tjakranegara werd massaal bestormd en veroverd, de radja wist te ontvluchten en gaf zich later over en werd verbannen naar Batavia.

De bestorming van Tjakranegara

De laatste overgebleven vorsten pleegden zelfmoord via een Perang Poepoetan: mannen, vrouwen en kinderen stortten zich in witte kleren op de verbaasd toekijkende en continu schietende Nederlanders. Een van de vele Poepoetans tijdens de pacificaties in de 19e eeuw. Tijdens de ‘akties’ werd door de Nederlanders op Lombok een grote buit veroverd : zilveren en gouden sieraden en wapens : de zogenaamde schatten van Lombok. De schatten van Lombok werden jarenlang tentoongesteld in het Rijksmuseum in Amsterdam. Een gedeelte werd omgesmolten (!), pas in 1977 werd het grootste deel teruggeschonken aan Indonesië en een gedeelte bleef achter in Nederland en ligt nog steeds, naar men zegt, opgeslagen in de kluizen van de Nederlandse bank.

Uit de twee biografieën van Hendrik Colijn, die bij de invasie op Lombok heeft meegestreden, blijkt hoe men vroeger en tegenwoordig dacht over de oorlogen in Nederlandsch Indië. Het is interessant hoe de tijdgeest sterk is veranderd. Allereerst geef ik enkele citaten  uit de levensschets van Hendrik Colijn geschreven door Rullmann in 1933.  Hieruit blijkt hoe men in die tijd stond tegen over de krijgsverrichtingen van Colijn. De toon is, zoals we later zullen zien in de biografie van Herman Langeveld geschreven 65 jaar later in 1998  wel geheel anders dan die van Rullmann.

Rullmann pagina 12 “November 1894 werd hij geroepen deel te nemen aan de bekende Lombok-expeditie. Op den 18den van die maand, bij de bestorming van Tjakra Negara, onderging hij den vuurdoop. Zijn militaire bekwaamheden werden toen erkend met het ridderkruis 4e klasse van de Militaire Willemsorde, omdat zijn afdeeling van de Noordelijke troepen het eerst was doorgedrongen in de poeri van den vorst, gelijk de afdeeling van luitenant Van der Heyden bij de Zuidelijken.
In 1895 nam hij, op zijn verzoek overgeplaatst naar Atjeh, deel aan de krijgsverrichtingen in dat gewest. In datzelfde jaar noopte een ernstige ziekte hem naar Java terug te keeren. Maar na herstel daarvan vertrok hij met bekwamen spoed weer naar Atjeh en onderscheidde zich buitengewoon in de krijgsverrichtingen tegen Toekoe Oemar. Krijgsmakkers van Colijn uit die dagen hebben verklaard, dat hij een schitterend soldaat was, onverschrokken, koelbloedig, vasthoudend, onvermoeid, beslist, humaan tegenover den overwonnen en onderworpen inlander en goed voor zijn soldaten. Eens zag hij een gewonden soldaat in de wildernis halfdood liggen. Hij ging niet, gelijk de priester en de leviet, tegenover hem voorbij, maar kwam als de barmhartige Samaritaan tot hem, verbond zijn wonden, en droeg hem 2 uur ver naar het naastbij gelegen bivak ter verpleging. In 1925 heeft hij dien ouden strijdmakker nog eens ontmoet”..

De citaten uit de biografie van Colijn van Herman Langeveld in 1998 geven wel een heel ander beeld over Hendrik Colijn tijdens zijn krijgsverrichtingen in Lombok.

Langeveld p. 57-61:   “Colijn die ingedeeld was bij de derde compagnie, onder leiding van kapitein C.F. van den Ende schreef over deze zelfmoord het volgende aan zijn resp. zijn vrouw en ouders : 24 november 1894 ‘Ik heb er een gezien die, met een kind van ongeveer 1/2 jaar op den linkerarm, en een lange lans in de rechterhand op ons aanstormde. Een kogel van ons doodde moeder en kind.’ Dan volgt een onheilspellende zin, gevolgd door een volledige beschrijving van het onheil. ‘We mochten toen geen genade meer geven. Ik heb 9 vrouwen en 3 kinderen, die genade vroegen, op een hoop moeten zetten en ze zoo dood laten schieten. Het was onaangenaam werk, maar ‘t kon niet anders. De soldaten regen ze met genot aan hun bajonetten. ‘t Was een verschrikkelijk werk. Ik zal er maar over eindigen.’ (In een ander handschrift – zo goed als zeker dat van Colijns vrouw in de marge :”Hoe vreeselijk!”).

In de brief (17 december 1894) aan zijn ouders gaf Colijn een iets andere beschrijving van deze gruweldaden. ‘Zelfs jonge, schoone vrouwen met zuigelingen op den arm streden mee en wierpen uit de daken stukken lood op ons, terwijl anderen zelfs de lans hanteerden. Gelukkig stonden mijn dappere Amboneezen als een muur. Na den 8en aanval bleven nog eenige weinigen over, die genade vroegen, ik geloof 13. De soldaten keken mij vragend aan. Een 30-tal mijner manschappen was dood of gewond. Ik keerde mij naar achteren om een sigaar op te steken. Eenige hartverscheurende kreten klonken en toen ik mij weer omdraaide waren ook die 13 dood.
Hiervoor is reeds de grotere betrouwbaarheid van de brief aan zijn vrouw ten opzichte van die aan zijn ouders aangetoond, maar zelfs als deze laatste lezing de juiste is en Colijn geen expliciet bevel tot doden gegeven zou hebben, dan nog was hij als bevelvoerend officier ten volle verantwoordelijk voor het executeren van vrouwen en kinderen die om genade smeekten.

De vraag rijst hoe Colijn een dergelijke handelwijze voor zichzelf gerechtvaardigd heeft. In de geciteerde passages zit iets van een rechtvaardiging, namelijk daar waar Colijn vermeldt dat een dertigtal van zijn mannen gedood of gewond was. Het is natuurlijk een uiterst primitieve en harteloze redenering, maar iets dergelijks bleek ook toen Colijn, de balans van de gevechten opmakend, van tot honderd vijf door zijn compagnie gedode Baliërs, onder wie zestien vrouwen. ‘Ik verloor echter 1 officier, wiens vrouw in diepe droefheid eerstdaags de geboorte van een kleine tegemoet ziet’. (brief aan zijn ouders van 17 december 1894). Het heeft iets van tegen elkaar wegstrepen: één gedode officier met een vrouw die in verwachting is rechtvaardigt zestien gedode vrouwen.

Het vraagstuk heeft echter nog een andere dimensie. Bestond er voor Colijn geen tegenstelling tussen zijn christelijke levensovertuiging en de door hem gevolgde handelwijze? Leverde die geen conflict op met zijn door het christendom gevormde geweten? Daarvan blijkt in deze brieven niets, wat overigens niet wil zeggen dat het godsdienstig element er geheel in ontbreekt. Aan zijn vrouw schreef hij: ‘Danken we, mijn lieveling, den Heere onzen God voor zijne weldaden en zegeningen. Hij heeft ons in de ure des gevaars bewaard. Zij hij ons ook verder nu nabij!’ (brief van 23 november 1894).  En aan zijn ouders: ‘Ik gaf mijn leven in de hand van Hem, die alom regeert en ik dankte den Heere voor ‘t geluk, dat hij mij gegeven had in mijn vrouwtje.'(brief 17 december 1894). Maar van de genoemde tegenstelling lijkt Colijn zich in het geheel niet bewust geweest te zijn. Blijkbaar achtte hij de christelijke ethiek niet van toepassing op het terrein van de oorlog. Anders gezegd: in de oorlog was volgens Colijn alles geoorloofd. ‘[ … ] in den oorlog kan men geen jonge juffrouwen gebruiken. Voor de ijzeren wet der noodzakelijkheid zwijgt alles’. (brief van 17 december)

Toch is de conclusie dat Colijn in ‘de oorlog’ alles geoorloofd achtte, waarschijnlijk te globaal, omdat daarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen koloniale oorlogen en oorlogen tussen westerse, zo men wil christelijke naties onderling. Vooropgesteld moet worden dat een dergelijk onderscheid in de uitlatingen van Colijn zelf niet voorkomt. Dat wil echter nog niet zeggen dat hetgeen rol heeft gespeeld, want het kan zeer wel onderdeel uitgemaakt hebben van de ‘unspoken assumptions’, de onuitgesproken veronderstellingen, van zijn tijd. In het algemeen werd de tijd van het moderne imperialisme gekenmerkt door westers of blank superioriteitsgevoel. Ook zonder dat er van geprononceerd rasdenken sprake hoefde te zijn, kon dit er gemakkelijk toe leiden dat het leven van een niet-blanke minder waard geacht werd dan dat van een blanke. Het moderne imperialisme als zodanig ging uit van een ‘recht’ dat Europa zou hebben om de Derde Wereld in bezit te nemen; als de inheemse bevolking zich daar dan tegen verzette, had zij haar ondergang aan zichzelf te wijten. Zonder dat dergelijke redeneringen bij Colijn aanwijsbaar zijn, hebben zij, waarschijnlijk eerder onbewust dan bewust, mede zijn optreden op Lombok bepaald. Een zijdelingse aanwijzing voor dit soort redeneringen in verband met de Lombokexpeditie is te vinden in het boek van Cool uit 1896, dat achterin wel een lijst van ‘Europese’ gesneuvelde officieren en minderen heeft, maar daarbij in een noot slechts vermeldt: ‘Over de opgave van de [gesneuvelde] niet-Europese mindere militairen kon niet beschikt worden.’. En dat gold dan nog de ‘eigen’ soldaten”.

Einde citaten uit de biografie van Colijn door Herman Langeveld

Colijn kreeg voor zijn heldendaden het ridderschap van de militaire Willemsorde 4e klasse.

Langeveld, pagina 78:  In zijn Atjeh-brieven in De Nederlander ging Colijn niet in op de vraag naar de rechtmatigheid van de Nederlandse oorlog tegen Atjeh; impliciet blijkt wel dat hij hier geen probleem zag. In een brief van juli 1896 aan Van der Veen, antirevolutionair als hijzelf, voelde hij zich gedrongen wel nadrukkelijk bij die vraag stil te staan. Hij achtte deze van beslissende betekenis. ‘Is de oorlog noodig en billijk, dan zij er ook oorlog, oorlog, oorlog! Men breke dan met elk half-systeem. Is de oorlog onbillijk, men verlate Atjeh!’ Colijn kwam nu tot de conclusie dat de Atjeh-oorlog  ‘in oorsprong rechtvaardig’ was. De antirevolutionaire pers, die blijkbaar nog steeds het tegendeel verkondigde dwaalde zijns inziens ‘grovelijk’, waarbij hij verwees naar het  dat van Kuyper afwijkende standpunt van Elout van Soeterwoude. Colijn had zich dus terdege verdiept in de geschiedenis van het antirevolutionaire standpunt inzake de Atjeh-oorlog, en dacht van mening te verschillen met de almachtige partijleider Kuyper. Het zou tot 1904 duren voor hij in de gelegenheid was Kuyper in een persoonlijk gesprek zijn zienswijze te ontvouwen.

3. Herinneringen van Hendrik de Booy over zijn deelname aan de derde Atjeh oorlog van 1893-1895

Luitenant ter Zee der 2e klasse Hendrik de Booy oud 26 jaar in Atjeh

In januari 1893 ontving onze Marine bericht dat het bekende bendehoofd Nja Makam ( later tijdens de vierde Atjeh oorlog zal hij sneuvelen) voornemens was vijandelijkheden te plegen in de residentie Oostkust van Sumatra en wel in het bijzonder bij de rivier van Tamiang waaraan onze post Seroeway gelegen was. Marine en Landmacht namen krachtige maatregelen om daartegen op te treden. Het werd een belangrijke onderneming. Wij hadden een aantal flottielje vaartuigen aan de kust waarvan verscheidene naar de rivier Tamiang kwamen voor het vormen van een divisie gewapende sloepen en een landingsdivisie onder bevel van den luitenant ter zee 1e klasse D. A. Mensert. De “Koerier” werd ook aangewezen,  gewapend met licht geschut. Het nautische deel van onze macht was in zijn geheel onder bevel van overste van den Pauvert. Er moesten versperringen in de rivier opgeruimd worden, bentengs worden veroverd en het geschiedde.

Benteng (vesting)

Ook de Landmacht gaf haar deel en vervulde haar taak. Over overste van den Pauvert, die zich voor deze gelegenheid had gewapend met een Japans zwaard van grote afmeting  was een verhaal in omloop dat hij, zich bevindende aan boord van de “Koerier” toen hem werd gerapporteerd “versperring vooruit”, de ontvangst van dit bericht erkende met de woorden: “dank U, waarschuw wanneer wij ‘m dwars hebben”. Wat er geschiedde, het staat alles beschreven in de Nederlandsche Zeemacht van 1889-1915 in 2 gedeelten door W. J. Cohen Stuart , dat ik leende van de heer Cox, directeur van het Historisch Scheepvaartkundig Museum ( Uit dit boek heb ik reeds de belangrijks passages betreffende de krijgsverrichtingen die mijn grootvader in 1893-1895 heeft meegemaakt geciteerd). Nja Makam en zijn volgelingen hadden een nederlaag geleden, maar een toestand van rust en veiligheid was niet bereikt. Uit het bovenstaande zal blijken waarom ik Mensert, mijn 1e officier aan boord “Matador”en “Panter” bij mijn opname in het hospitaal te Weltevreden daar aantrof. De verwonding welke hij ontving waarbij de kogel tot de hersenen doordrong betekende voor hem verlies van een oog. Hij ontving de hoge onderscheiding te worden benoemd tot Ridder van de Militaire Willemsorde.

Mijn bestemming was op 31 mei 1893 mij te bevinden aan boord van het ramtorenschip” Koning der Nederlanden”, Stationsschip van de Zeemacht op de kust van Atjeh, liggende ter reede van Olehleh. Hier bevond ik mij dus op de plaats waar in 1873 de eerste expeditie landde onder generaal Köhler, en nabij die waar generaal van Swieten landde voor de tweede expeditie in 1874.

Het landingshoofd Oleh-Leh en het strand in 1893

De Kraton was door ons genomen. De Missigit ((Moskee) werd door ons herbouwd. In 1884 kwam de geconcentreerde postenstelling tot stand. Het huis van Teukoe Ne Radja Moeda Setia, hoofd van de grote Moekim, die gedurende de 1ste en 2de expeditie onze zijde had gekozen en ons herhaaldelijk goede raad had gegeven zagen we dichtbij. Ook konden wij wijzen op de Atjeh tram. (…) Het zou niet lang meer duren namelijk minder dan 2 maanden na mijn komst als zou blijken of wederom zou blijken, dat Atjeh nog niet tot rust gekomen gebied geworden was. Op 20 juli 1893 namelijk was de stoomsloep van Hr Ms “Madura” nabij Diamant punt op brandwacht toen lichtsignalen onder de wal werden gezien. Met den dag zag men top van “Madura” de twee masten van een op het strand zittend stoomschip dat bleek te zijn de “Rayah Kongsie Atjeh” varende onder Nederlandsche vlag. Aan boord vond men een bloedbad, slechts twee van de europese machinisten, die zich hadden schuil gehouden, waren ontkomen. Tenslotte bleek, dat vijf Atjehers, die te Lhos Seumawè aan boord waren gekomen, nadat de controlerende politie-oppasser van boord was gegaan en die rentjongs (Atjehse kris)  in hun kussen verborgen hadden meegebracht gedurende de vaart den Engelschen kapitein, die op de brug lag te slapen, dodelijk verwond en den wachthebbende stuurman gedood hadden. Daarna hadden zij de bemanning en de passagiers, voor zo ver deze zich verzetten hetzelfde lot doen ondergaan en het schip den wal opgestuurd, zodat het ten 9.30 ‘s avonds even benoorden de Koela belas aan den grond liep. Daarna hadden zij met de drie sloepen de geldkist, de post , 2 Snider geweren en al wat zij geroofd hadden, benevens 4 Atjehers als gevangenen en 5 vrouwen aan wal gebracht. Toen de rovers tegen middernacht van boord waren gegaan, waren de machinisten te voorschijn gekomen en hadden enige vuurpijlen afgestoken. De bemanning van de “Madura”vond 24 lijken van passagiers en 12 gewonden; het bleek voorts dat 18 personen verdronken waren bij een poging om met de nog overgebleven sloep, die lek was, het schip te verlaten. De “Madura”nam maatregelen om het schip te bewaken en te beletten, dat het verder op den wal zou slaan, begroef de doden en verbonden de gewonden. Op de 25ste juli Juli sleepte de “Sindow” het schip vlot en werd het daarna met bewaking van de Marine aan boord onder geleide van het gouverments-stoomschip “Havik” naar Penang gebracht en overhandigd aan de eigenaars.(mijn grootvader heeft deze gebeurtenis geput uit het reeds genoemde  werk van de gepensioneerd kapitein ter zee, oud- Minister van Marine W.J.Cohen Stuart )

Op 17 november 1893 heeft kapitein ter zee F.J. Stokhuyzen het bevel over de Zeemacht in de wateren van Atjeh overgegeven aan den kapitein ter zee F.K. Engelbracht. Door  mijn plaatsing aan boord  “Batavia”heb ik van die overdracht niets gemerkt. Op 28 december 1893 heeft een zestal sloepen van “Merapi”en “Batavia op verzoek van het Binnenlandsch Bestuur de rivier  van Modjopahit opgevaren  waar de controleur van Idi werd aangetroffen, die met een bevolkings patrouille daarheen was opgerukt. Blijkbaar was enig machtsvertoon gewenst (..) In 1893 kwam op last van onze Regering het beroemde werk van Dr Snouck Hurgronje uit. De schrijver was van 1992-1893 in Atjeh teneinde over den politieke toestand van advies te dienen. Hij raadde nergens met den vijand te onderhandelen, hem alleen te slaan en nooit de gelegenheid geven zich te herstellen. Sinds een tiental jaren had het bendehoofd Teukoe Oemar het ons lastig gemaakt. Hij had door zijn persoonlijkheid op vele Atjehers invloed en hiervan wilde de toenmalige Gouverneur partij trekken door, na zijn onderwerping hem zijn vertrouwen schenken. Deze Teukoe werd Atjehs generaal in onze dienst, toegerust met onze wapens en voorzien van ons geld tot het onderhouden van een kleine legerafdeling. Een centraal , krachtig inlands gezag hebben wij in Atjeh nooit gekend. Oelemas hielden door hartstochtelijke zendbrieven den oorlogsgeest bij d bevolking wakker. Onder die oelamas ((godsdienstige leiders) was die in Atjeh steeds als autoriteit golden op het gebied van den godsdienst, die Teukoe werden genoemd was Tjèh Thanam di Tirò, een der ijverigste. Ik geef hier de vertaling van een van zijn zendbrieven.

“In handen te stellen van Teukoe Lamreng en Panglima II Moekins en Lamkapang en alle Moslims tot aan Lamthoes en Lampoelan. Laat deze op iedere plaats goed bekende brief niet verloren gaan. Wie hem doet verdwijnen wachte zich voor ongeluk Zo Allah wil!”
Lof zij Allah!
Van fakir, die op hulp hoopt van Allah, den Almachtige. Moge hij dezen brief doen geworden aan alle Moslimse broeders in de kampongs die door de Hollanders, de vervloekten, zijn overweldigd. Zo Allah de Verhevene wil en door zijn bestuur en Zijne kracht zullen deze en alle andere gelovigen nog overwonnen en wij Moslims door Hem ondersteund worden, zoals Allah, de Verhevene, heeft beloofd. En geopenbaard is het teeken der overwinning door het terugtrekken der ongelovigen. Hoevele sterke stellingen hebben de Moslims genomen, hoevele sterke wapenen reeds buitgemaakt. En om deze reden vermeerdert hunne volharding. De zekerheid dat de Moslims moedig zijn vermeerdert de vrees, de schuwheid en de kommer der ongelovigen en renegaten. Een duidelijk teken daarvan is, dat door paggers omgeven versterkingen willen maken en wachten plaatsen van Lam Bengkos tot aan Lambara, vandaar tot aan Geutapan Doea em Peukan Badas tot aan Koeala Tjangkool. Doch meer openbaar is het bewijs van hun kommer daar zij den vrede, van ons, Moslims, afvragen en Teukoe Basét opgedragen is geworden te verzoeken het geweervuur tussen Amagaloeng en Lambaro gedurende 15 dagen te staken. Allah! Allah! Gij lieden, onze broeders, die gevestigd zijt onder het bestuur der ongelovigen, wij zouden wensen, dat de ongelovigen en renegaten nog meer bevreesd werden. De Imam Mahdi heeft zich reeds in de Soedan en Egypte geopenbaard en hij beoorlogt die landen.(De mahdi is een persoon van wie in sommige
islamitische stromingen verwacht wordt dat hij volgens profetieën aan het einde van de tijden komt. De komst van de mahdi is het belangrijkste dat er op de dag des oordeels zal gebeuren).  Hoevele rijken hebben zich reeds aan hem onderworpen en hoevele millioenen ongelovigen en renegaten zijn reeds door de de krijgers van den Mahdi gedood. Aldus het is het ware en duidelijke bericht dat reeds alom bekend is te Mekka en te Constantinopel en in Engeland en dat ook voorkomt in de overleveringen en verhalen van de vrienden des Profeet en de uitspraken der schriftgeleerden. inderdaad zal een heilige uit één der kleinzonen, afstammelingen van den Profeet geboren worden ten tijde der verwarring in goddeloze landen, die de goddelijke wet verwerpen waar nieuwe ketterijen het hoofd opsteken. Die tijd is nu aangebroken. Allen die zich aan de zijde der gelovigen scharen, die onze broeders in de Godsdienst zijn, wilt toch den Godsdienst verheffen, het Goede doen en het Kwade nalaten en de ongelovigen bestrijden, zij zijn de vijanden van Allah, den Verhevene en  de vijanden van ons, Moslims. Ook worden door U bestraft de afvalligen met duidelijke tekenen en bewijzen, terwijl gij lieden moet overleggen en beraadslagen om den godsdienst bij de renegaten versterken door ongelovigen te doden, hunne goederen te roven, bij hun te plunderen, hen te beliegen en te bedriegen en te verschalken, zoveel als in uw vermogen is, opdat gijlieden werkelijk volgens de Islamietischen Godsdienst onze broeders wordt terwijl het U hiernamaals niet als zonden zal worden aangerekend. De ongelovigen, zoals Allah wil, overwonnen en verdreven worden, zoals de heer, de Verhevene. heeft beloofd. Twijfelt gij lieden niet, wie twijfelt is niet de broeder van de Moslims. Inderdaad van den afvallige staat geschreven: Zij dragen U een kwaad hart toe en door Allah en den Profeet is ons opgedragen hen te belagen en ons te bestendigen, terwijl wij zullen gesteund worden door de kracht des Profeets, onzen voorganger Mohammed denalwetende Profeet, aan wien en aan wiens vrienden Allah barmhartigheid schonk.
16 Rabiak Achin 1302  (Adòë Mòslöt)  Deze brief is geschreven na de concentratielinie werd ingesteld in 1884.

(Bij het lezen van deze brief zou men kunnen denken dat zij geschreven is door de tegenwoordige Jihadstrijders)

In het boek van mijn grootvader is een pas voor een vissersvaartuig dat hij voor 40 gulden kocht van de Atjeher Masiad, zie hieronder

Pas voor vissersvaartuig dat mijn grootvader van de Atjeher Masiad voor f 40 gulden had gekocht

Ik vervolg weer met passages uit het boek met de herinneringen van mijn grootvader:

Wanneer ik nu, na zovele jaren, terugdenk aan de omstandigheden waaronder wij leefden aan boord van een klein schip dat meestal ten anker lag voor de kust van het ons als regel vijandige Atjeh, dan moet ik constateren dat wij tevreden waren, in weerwil van de warmte in de kleine hut en de aanwezigheid van kakkerlakken, die zich des nachts te goed deden aan vocht dat zij vonden in de mondhoeken van den slapende zeeman. Soms moest zo een slapende man de kooi (het bed) voor vier uur verlaten en in dien tijd zorgdragen voor de veiligheid van de een honderd en vier mensen, waarvan de meerderheid slapende was en ieder zijn eigen dromen droomde en een minderheid, gewapende aan dek in wakende staat, een marinier met geladen geweer op de brug de wacht hield. En lag ons scheepje niet ver van een post van de Landmacht, die last ondervond van nachtelijke beschietingen door den vijand, dan gebeurde het dat op verzoek van de Commandant van die Post, het op zijn station voor anker liggende schip elk uur van de nacht een schot loste met een der kanonnen van 12 cm, op de kampong waartoe de mensen behoorden, die de nachtelijke beschietingen voerde. Ik denk nu aan de Post Sigli op de Noordkust. Wij brachten een bezoek aan deze Post en werden door de Commandant op de hoogte gesteld van de nachtelijke beschietingen door volk van de kampong Lho Soekoen, waarna de regeling tot stand kwam van de nachtelijke beschieting van elk uur een projectiel van 12 cm op de genoemde kampong. De post Sigli had een hoge, ijzeren uitkijktoren. Ik vroeg den commandant van de post Sigli mij toe te staan den toren te beklimmen, wat hij toestond maar, voegde hij er aan toe: “u moet het mij niet kwalijk nemen als ze op u schieten terwijl U naar boven klimt”. Een ijzeren trap voerde naar boven, boven was men beschut. Naar boven klimmende hoorde ik beneden mij een geluid, zoiets als ‘ klets’ van ijzer op ijzer, dat op mij de indruk maakte, dat ik was beschoten. Bij het afdalen heb ik het niet gehoord. Ik heb omtrent de nachtelijk paraatheid van ons schip nog niet medegedeeld, dat volgens een vaststaande regel de stoomsloep met een gewapende bemanning op brandwacht voer. Hoelang de brandwachtsloep uitbleef herinner ik mij niet meer. Wel herinner ik mij dat een lid der bemanning zorgde voor een zeer op prijs gestelde  kop koffie waarbij naar ik geloof een primus dienst deed. Ik zal nu nog herinneringen opschrijven zonder precies dat te vermelden maar wel met de wetenschap dat ze verband hebben met de “Batavia” en gebeurtenissen welke plaatsvonden in 1893 en wel een tweede tocht met gewapende sloepen naar de bovenloop van de rivier van Tamiang. Deze rivier heeft haar bestaan te danken aan twee andere machtige rivieren, de Simpang kanan en de Simpang kiri (kanan en kiri zijn maleise woorden en betekenen rechts en links). Na vereniging van die twee rivieren heet de rivier verder Tamiang en valt in Noordoostelijke richting stromende in de straat van Malakka. Ik heb reeds verteld dat wij – de Hollanders – den Atjehsen bendeleider der Nja Makan een ernstige nederlaag hadden bezorgd. Toch kon de streek waar hij zich ophield niet als kalm worden beschouwd zoals uit berichten bleek. De “Koerier” bevond zich nog daar in de bovenloop van de Tamiang rivier met haar flinke commandant luitenant ter zee 2e klasse J.F.B.van Dijk en op het zelfde schip  bevond zich ook de commandant van de gehele expeditie de overste H van den Pauvert, met zijn japanse slagzwaard.


De Koerier””  voor de expeditie Tamiang 1893 bevorderd en in staat gebracht tot krijgsverrichtingen. De beschermde marsen zijn voorzien van snelvuur kanonnen tot krijgsverrichtingen.

Nu werd weder een nieuwe sloepen flottielje gevormd met de bedoeling dat die gewenst zou blijken, aan den wal zou optreden. De “Batavia” zou gewapende sloepen leveren en niet alleen de “Batavia”, maar ook verscheidende andere schepen en ik zou commandant zijn van één van die sloepen. Verscheidende schepen leverden ook één of twee sloepen door en begeleid en gesleept door stoomsloepen en stoombarkassen verzamelden wij ons tot een sloepenmacht, waarvan ieder sloepscommandant zijn best had gedaan bemanning en commandant op de beste wijze doormiddel, van kooien (hangmatten compleet) te beschermen tegen geweervuur van den vijand.

Gewapende sloepen op de rivier Tamiang. De tocht vond plaats van  9 t/m 12 november 1893

Op mijn plaats achteruit had ik den indruk in Abrahams schoot te verkeren. Zo bereikten wij dan Seroeway op den eersten dag, een sterke Hollandse post aan de rechteroever van de rivier. Ik had in mijn hut aan boord  een briefje achtergelaten, waarop vermeld stond wat ik zou wensen dat met mijn eigendommen zou geschieden ingeval ik zou sneuvelen. In Seroeway sliepen wij aan den wal, wat niet et letterlijk moet worden opgevat daar slapen bijna onmogelijk werd gemaakt door de talloze muskieten, die zich verheugden in onze aanwezigheid. Den volgende dag vervolgden wij onze tocht. De stemming was best. Zo waren wij nu op die machtige stroom tussen twee dichte oerwouden. Soms liet ik, als  gelegenheid ons te beschieten mij voor den vijand gunstig scheen  mijn bemanning gereed zijn om te vuren van achter hun kooien. Maar van een beschieting door den vijand bleek niets en ook wij deden niets. Wij passeren een benting en stelden vast, dat het een verlaten vijandelijke benting was vlak bij de rivier waarin wij nog een oude lilla vonden, welke wij in de rivier wierpen en waarin een vermagerd katje in de benting werd aangetroffen, dat wij een naam gaven ( naam is ergens in die 66 jaren blijven hangen) en meenamen bevorderden tot kat van de “Batavia”. Eindelijk bereikten wij de “Koerier”een mooi gezicht die Hollandse vlag op die machtige rivier.(…) Ik herinner mij van het bezoek aan de “Koerier”slechts dat ik, na de overste van den Pauvert met zijn Japanse slagzwaard eerbiedig te hebben begroet een zittende houding te hebben aangenomen, onmiddellijk in een diepe slaap viel, waaruit ik eerst ontwaakte toen men mij mededeelde dat onze gewapende sloepenmacht nog hoger op moest. De “:Koerier” kon niet hoger op wegens haar diepgang en nu zouden wij een kijkje gaan nemen (..) Wij gingen dus verder de rivier op en zagen toen plotseling na het passeren van een bocht een grote hoeveelheid mensen, die zich op een plek bevonden waar geen bomen stonden. Deze mensen waren Atjehers , die geen vijandige houding aannamen. Ik schat het aantal op iets minder dan honderd. Hadden wij vertegenwoordigers van ons Binnenlandsch Bestuur bij ons en kwamen deze in gesprek met  een  aantal van deze Atjehers? Ik heb den indruk behouden dat wij niet voldoende voorzichtig ware. maar er gebeurde niets. De volgende dag vertrokken wij met onze gewapende sloepen voorstrooms naar de schepen, ieder naar zijn eigen schip, wat mij betreft de “Batavia “. En ons katje van die Atjehse benting voelde zich ‘senang’ onder de  hollandse vlag.

Aantekeningen 1893 van Hendrik de Booy van de expeditie Tamiang rivier:

Wij waren vijf dagen en nachten (met muskieten) afwezig geweest en hadden het een vermoeiende tocht gevonden. Nu konden wij weder genieten van de gemakken welke ons goede scheepje de  “Batavia” ons kon bieden. Zo iets als wat wij in die vijf dagen hadden doorleefd, het was niet zo bijzonder belangrijk maar het was toch een avontuur en zulke avonturen zijn, nu wij geen oostindiesche koloniën beheren dan – (tijdelijk) Nieuw Guinea, niet langer in ons bereik en dat is een gemis en doet ons gevoelen dat wij, wat onze positie onder de naties betreft, zijn gedaald tot van landen als Zwitserland, Denemarken en dergelijke. Maar wij kunnen ons troosten met het feit dat denkbeelden welke behoren bij den tijd waarin wij leven bezig zijn zich te voltrekken en alle naties zullen ondervinden. Later ontving ik een onderscheidingsteken, het ereteken voor krijgsverrichtingen met de gesp Tamiang 1893, ook al waren die krijgsverrichtingen niet belangrijk, toch denk ik gaarne aan dien tijd terug.

Bij mijn komst aan boord van de “Batavia”had onze Commandant mij opgedragen eenmaal in de week te oefenen met het kanon van 18 cm dat op het voorschip stond. In verband met deze opdracht begaf ik mij op zekeren voormiddag naar het voorschip waar het kanon van 18 cm A mij met zijn bemanning van 10 man afwachtte. De exercitie met dit kanon doorlopende, viel het mij op dat bij het vele baksen ( het geschut in de gewenste positie stellen) waarbij verscheidene kampongs schijnbaar onder vuur werden genomen mijn bemanning de zwaarte van het kanon als een groot beletsel ondervond tegen een snel veranderen van vuurrichting. Er werd veel gezucht en weinig vriendelijke namen werden het kanon gegeven terwijl niet de aanwezige lichaamskrachten genoeg werden gebruikt. Ik zeide, dat, al was ik met de bemanning de mening toegedaan dat het kanon een pestbuil is, dit daarvoor niet verantwoordelijk is, zijnde het als zodanig geboren. Beter dan op het kanon te schelden ware het daarom alle kracht aan te wenden. Het baksen ging daarna beter en toen enige weken later den Commandant een oefening kwam bij wonen ging alles best en zeide na afloop. dat hij de oefening met genoegen had bijgewoond.(…)

In maart 1894 werd ik over geplaatst a/b van Hr. Ms. Ramtorenschip “Koning der Nederlanden”. Nadat Kapitein ter zee Stokhuyzen op 17 november 1893 het commando over de “Koning” en de in de wateren van Atjeh aanwezige Nederlandse scheepsmacht had overgegeven aan Kapitein ter zee F.K. Engelbrecht had het niet lang geduurd of deze had op het schip waarop wij dienden zijn stempel gedrukt. Het duurde ook niet lang of ik had een naam bedacht, die goed bij hem paste. Deze naam was “Radja Brul”, een naam waaronder hij weldra op onze gehele vloot bekend was, en die hij tot zijn dood behield, ja zelfs daarna. Hij was de door allen erkende “radja” op het schip dat “Koning” heette en de toevoeging Brul hield verband met zijn alle scheepsruimten doordringende stem. Bij de overdracht aan hem van het commando over een van onze grote schepen met een bemanning van 300 man zeide hij: “Ik heb van mijn voorganger gehoord, dat gij niet een gemakkelijke bemanning zijt en ook aan de wal wel eens aanleiding geeft tot klachten. Welnu, ik waarschuw u, als daarvan iets blijkt, zal ik u in veertien dagen zó tam maken, dat gij gort komt eten uit mijn hand.” Wat hij tot de bemanning zeide werd zeer bewonderd.

Ik persoonlijk herinner mij, in de vroege morgen de wacht hebbende, aan dek geluid te horen van een menselijke stem, komende uit het achterschip, een geluid, aanzwellende tot een geluid dat het best kan worden vergeleken, al heb ik het nog nooit gehoord, met het geluid van de ontwakende leeuw, de koning der dieren. Dan een hofmeester van Europees ras, doodsbleek, die aan dek verschijnt, bedreigd wordende door die menselijke stem met het indraaien met een schroef in, ja waarin, ik weet het niet. Wij noemden zulk een vertoning “réveil du lion” en zorgden er voor een der torens van ons schip tussen onze commandant en ons te hebben als, na de doodsbleke hofmeester, de commandant op het halfdek verscheen. Het gebeurde wel eens, dat ik, op snippenjacht lang in de tropenzon gelopen hebbende, met een paar dagen koorts aan boord terug kwam en dan geen dienst kon doen. Ik was toen 26 jaar. Toen, nadat zo iets had plaats gehad, ik weer onderweg was met het voornemen snippen te schieten en op een afstand van zowat honderd meter van het schip was, hoorde ik mijn naam en, omkijkende, zag ik Radja Brul, staande op het achterschip, die mij toeriep: “denk eraan de Booy, je lichaam hoort niet aan je zelf maar aan het schip. En ik heb: “Jawel commandant” geroepen. Velen aan boord zullen zijn stem gehoord en verstaan en begrepen hebben wat hij zeide. Dat elke opvarende de plicht had mede te werken tot de goede naam van het schip, waarop hij dient en zodoende tot de goede naam van onze marine, was een gedachte die onze commandant gemeengoed wenste en die ook tegenover de Atjeher moest worden geëerbiedigd.

Als er te Kota Radja iets bijzonders gebeurde als de benoeming van een nieuwe, met ons bevriende Radja van Edi, waartoe de generaal Deijkerhoff ons uitnodigde, dan trok ik zelf mijn  mooie bullen aan, lange jas met sabel en epauletten en ging er heen met de tram want in de gouverneurswoning was dan iets te zien, vele Hoofd – en andere Officieren en bevriende Atjehse  hoofden vooral den nieuw te benoemen Radja van Edi  en ook  den sluwen Teukoe Oemar en wij vergaten dan tijdelijk dat wij (de Marine) het getikte blaadje, dat de Gouverneur  ons geregeld toezond, misschien onverdiend, altijd bestempelde met den naam Blauwe Leugen. Wij oordeelden misschien ten onrechte , dat de toestand van rust en veiligheid daarin al te gunstig werd geschilderd.

Inhuldiging van de nieuwe Radja van Edi. V.l.n r Radja van Edi , x,  Generaal Deijkerhoff (met tafeltje met glazen voor hem), x ,x,Overste Siekens commandant dan 2e van links van de witte pilaar er achter zittende Teukoe Oemar, geheel rechts zittend Luitenant ter zee H. de Booy

Op 19 juli 1894 kwam een eind aan een periode van mijn dienst tijd bij de Marine waaraan ik gaarne terugdenk. Behalve met het gewone clubje bezocht ik ook enige kampongs in de geconcentreerde stelling met Alfred Boissevain (later na het huwelijk van mijn grootvader met Hilda Boissevain zijn zwager) dien ik op het instituut had leren kennen als adelborst van het jongste jaar. Met dit afscheid op 19 juli 1894  van een periode waaraan ik met genoegen terugdenk ben ik te vlug geweest. Immers werd ik op dien datum geplaatst aan boord van H.M. “Benkoelen” welk schip ik eerst op 18 oktober 1895 zou verlaten na 1 jaar en 3 maanden en er is geen reden waarom ik niet met genoegen ook aan dien tijd terugdenk.

De tijd dat mijn grootvader op het schip de “Benkoelen” heeft doorgebracht aan de kustwateren van Atjeh heeft hij weinig krijgsverrichtingen moet doen. Ik laat nog enkele passages uit deze tijd volgen.

H.M. “Benkoelen “, bemanning 77 Europeanen 28 inlanders

Wij doorzochten veel zeilprauwen die beantwoorden aan de voorschriften van de Scheepvaartregeling, waren in station aan Noord – en Oostkust, ik bezocht met een stoombarkas een in het binnenland gevestigde militaire post van het N.I. leger. Volgens mijn herinnering was de `Benkoelen” gedurende den tijd van een jaar en ongeveer drie maanden, de duur van mijn verblijf aan boord vaak aan de westkust, ook aan de Noordkust soms op de rede van Oelee Lheue voor het voorgeschreven bezoek aan het hoofdstation en ook geruimen tijd bezig aan de opname van het eiland Simaloer, een groot eiland aan de Westkust. Ik kan mij echter niet herinneren, wanneer wij aan de Noordkust gestationeerd waren wanneer aan de Westkust waar wij vele malen met de landingsdivisie den wal opgingen ook schijf te schieten en wanneer  wij het eiland Simaloer opnamen.

De landingsdivisie van H.M. “Benkoelen”op Poeloe Rajah, Westkust van Atjeh

De landingsdivisie van H.M. ” Benkoelen”versterkt door een deel van de bezetting van de post Lho Theumawe oefenden aan de wal 1895 Geheel links staat ergens luitenant ter zee H. de Booy

Een  gebeurtenis vol spanning was het omslaan van onze vlet in de branding, de landing op een eiland van de bemanning van inbegrip van onze dokter v.d. Sande.  Verder mag niet onvermeld blijven dat de “Benkoelen” werkzaam aan de Westkust, even op een koraal rif stootte . Alles samen genomen, is het voor ons, koloniale mogendheid , een groot verlies, dat wij dit werk zo radicaal hebben moeten opgeven (..)

Hospitaal Pantei Perak bij Kota Radja

De photo hierachter (zie bovenstaande foto) stelt het grote militair hospitaal Pantei Perak bij Kota Radja voor waar ik enigen tijd met koorts verpleegd werd. De photo toont vooral den langen middenweg die vertakkingen heeft naar zijwegen rechts en links waaraan de kamers van de verpleegden zich bevinden. Achteruit die kamer keek men op het uitgebreide terrein van de geconcentreerde postenlinie vanwaar geluid van geschutvuur kwam en vooral in de avond van Vrijdag het geluid van godsdienstoefening in de kampongs. Op gewone avonden vaak het gegil van Atjehers. ‘s Avonds langs de middenweg dwangarbeiders die gestorven patiënten naar het lijkhuis brengen. In het hospitaal een Hoofdofficier van gezondheid ontmoet die (misschien) Rutgers van der Loeff heet en die zegt dat “de Booij “een goed ras is. Ik vind in het hospitaal ook ter Cock , de officier van administratie van de “Flores”, die met zijn sloepen langzij “Benkoelen” liggende zware brandwonden heeft gekregen door onachtzaamheid van onze machine kamer, die niet heeft gewaarschuwd dat er zou worden gebreind, waardoor ter Cock dit breinwater, dat naar ik meen 40 graden celcius heeft, over zich heeft gekregen. Voornamelijk armen en benen getroffen..

Werpen van mortier te Lhos Theumawe 1895

Ten anker liggende voor de kust van Atjeh bevindt zich gedurende den nacht steeds een gewapende marinier op de brug. Zijn Beamont geweer is geladen en draagt een sabelbajonet. Wij weten wat wij van den Atjeher kunnen verwachten op een donkeren nacht. Als hij wordt afgelost ontlaadt de afgeloste zijn geweer en neemt de sabelbajonet af. Nu was dat afnemen van de sabelbajonet door den afgeloste marinier wat onhandig geschied want de sabelbajonet viel in zee en wat erger is voor een bekwaam, goed oppassend marinier, vader van driekinderen in Holland, drukt deze zijn gevoelens uit wijzende naar de plek waar zijn sabelbajonet in de zee verdween: “daar leit het pestijzer”. Ik maakte dadelijk het plan er over te schrijven aan des mariniers hoogste chef in de wateren van Atjeh doch voor dien brief als briefschrijven te nemen (zonder zijn medeweten) den marinier Middendorp “capitain d’armes “aan boord. H.M. “Benkoelen”, een man, beantwoordend , wat zijn karaktertrekken betreft, aan de strengste eisen welke het Korps voorschrijft.

De marinier Middendop, “capitaine d’armes “aan boord H.M. “Benkoelen”op de kust van Atjeh. Hij schreef (zonder zijn medeweten ) een brief met een klacht aan zijn hoogste chef (zie tekst)

Bekendheid met wat er omgaat in het hoofd van den Marinier stelde mij in staat aan dien brief de vereiste vorm een inhoud te geven, ook wanneer dit hoofd staat voor de beoordeling van andere moeilijkheden van het verhinderen van het opschuiven van de stropdas. Hoe die brief luidde, er zijn sedert zestig jaren verlopen en mijn herinneringenvermogen is ontoereikend. Wel herinner ik mij dat een man, die later mijn schoonbroeder werd, dien brief las en gedurende een tijdelijke aanwezigheid aan boord van H.M. ” Koning der Nederlanden” mij zeide dat hij er met genoegen van had kennis genomen. Die man was de luitenant ter zee 2 e klasse Abraham van Stockum.( een volle neef van Hendrik de Booy). Wat zou de ontvanger van den brief,  luitenant G. Faassen doen.. Wat hij deed had ik niet verwacht. Hij schreef aan de Commandant van d e “Benkoelen” van Rossum. Wat hij schreef weet ik niet en wist ik zestig jaren geleden ook niet. De heer van Rossum, commandant van H.M.”Benkoelen” bezat verscheidene  lofwaardige eigenschappen doch hield niet van zulk soort aardigheden. Wat zou hij doen. Misschien had hij het briefje van G. Faassen, dat waarschijnlijk niet geheel vrij van een geestigheid zal zijn geweest op een dergelijke wijze hebben kunnen beantwoorden maar hij deed het best wat hij kon doen “niet”  en liep een week rond met de gelaatsuitdrukking welke lezer van het leven van Koningin Victoria bekend is, die van “we are not amused”.

Daar mijn doel is het opschrijven van herinneringen mag ik geen herinneringen verzwijgen tenzij dit gewenst is. Op en neer wandelen op het half dek met onze commandant (luitenant ter zee 1e klasse J.P. van Rossum en sprekend over koetjes en kalfjes, zeide hij plotseling,  de Booy zeide hij  onze tweede Machinist wil bevorderd worden tot een hogere rang. Volgens de  bepalingen moet hij daarvoor examen afleggen en heb ik besloten U te  belasten met het afnemen van dat examen. Het gaat om  Natuurkunde, wel te weten de beginselen. En wanneer zal dit examen worden afgenomen, vroeg ik “Morgen “antwoordde de  Commandant. De marine is vol verassing.. Het ene ogenblik ben je de gast van een rijke Arabier het volgende sla ik om met een sloep; wat mij altijd treft als ik thuis kom in het ouderlijk huis te Haarlem dat de kruidenier van Veen terwijl ik in grillige lijnen den aardbol heb omcirkeld nog altijd bezig is met het afwegen van een of ander vocht zoals stroop of het afmeten van iets anders als ik uit  de tram, die mij naar huis brengt, hem met de hand groet, want ik ken dien man. Vaak heeft mijn Moeder mij opgedragen, toen ik nog een jongetje was, iets bij Veen te kopen,. maar deze verrassing gaat te ver. Als de Commandant mij in kennis brengt met deze benoeming herinner ik mij niets van de beginselen van Natuurkunde.  Er zal dus een leerboek nodig zijn om het geheugen op te frissen. veel meer dan iemand die her examen afneemt gevoel ik mij als iemand die examen aflegt. Maar ik had dien nacht de Hondenwacht en friste met een leerboek dat ik vond het vroeger geleerde op. Den volgende morgen zat ik met den machinist en de Commandant aan een tafeltje aan dek. De machinist kwam door zijn examen en ik door het mijne.
Mijn tijd dienende in de wateren van Atjeh liep ten einde. Op 18 october 1895 werd ik overgeplaatst in de rol van  H.M “Gedeh”, het wachtschip in de haven van Tandjong Priok. Op 2 november melde ik mij aan boord van dit schip na een voorspoedige reis met de Westboot van de K.P.M. Ik nam afscheid van de “Benkoelen” en van mijn vrienden te Oleë Lheuë. In mijn atjehsen tijd had ik veel gelezen in het boek van Snouck Hurgronje en had ik getracht met behulp van de atjehse taal te leren. De gedachte was bij mij opgekomen afscheid te nemen van de  Marine en in dienst te komen bij het Binnenlands Bestuur. Toen het feit dat ik hierover ernstig nadacht en er over sprak met een assistent resident ter ore kwam van mijn ouderen vriend Frits Bauduin, schreef deze mij verscheidende brieven, minstens drie, waarin hij ten sterkste afraadt het plan dat ik heb, uit te voeren onder aanvoering van de grote nadelen en er aan verbonden waartoe dan ook behoort dat ik ten slotte dan zal trouwen met de “snaar” ,die zo trouw voor mij gezorgd heeft.  Hij wijst ook op de nadelen verbonden aan het op mijn leeftijd in dienst komen als controleur. Intussen, begrijpende dat ik bij de overgang naar het binnenlands bestuur zou moeten kunnen  beschikken over de kennis welke door aanstaande controleurs gedurende een studie van een aantal jaren te Leiden is verkregen of over een deel ervan, ben ik begonnen met het lezen van maleise hikajats in arabiesch schrift. Wij ontvingen op het Instituut van de Marine reeds onderricht in die richting van den heer Derx.  Het was mijn plan te Batavia te wenden tot een heer, die Margadant heette en die zonder twijfel bereid zou zijn mijn kennis in het lezen van hikajats te onderzoeken en beoordelen. (Later in Batavia heeft de heer Margadant zijn vaardigheid in het lezen van maleise hikajats in arabisch schrift niet voldoende gevonden wat mijn grootvader niet verwonderde)

H. de Booy in de kleding van een atjees hoofd (oeloebalang)

Op den dag van vertrek besteeg ik de Westboot, aan boord waarvan groet drukte heerste. Er waren vele militairen aan boord en daarbij behorende vrouwen en kinderen. Op het grootluik zat een figuur, dien ik dadelijk herkende als een Atjeher. Hij was met een dun touwtje verbonden aan een politieoppasser, een inlander, die rustig sliep. Vrouwen van militairen brachten den gevangen Atjeher seroetos (inlandse cigaretten) dat hij dankbaar ontving. Ik vroeg hem in de Atjehse taal van waar hij kwam en hij vertelde mij dat hij kwam van de kampong Lho Soekoen bij Sigli; dat Atjehers de boot van het binnenlandsch bestuur, die onder de brug lag in de hollandse benting Sigli hadden geroofd en dat een atjehs oeloebalang de dader had aangewezen en uitgeleverd, echter werd de boot, naar ik meen, een stoomsloep, niet uitgeleverd en ontkende deze atjeher dat hij had deelgenomen aan de roof, maar oeloebalangs zijn en toen volgde een woord, dat waarschijnlijk vertaald in de hollandse taal “smeerlappen” betekent. Sigli is de ons welbekende post, welks militair commandant ons een bezoek bracht en met onze commandant een afspraak maakte welke inhield dat hij hulp nodig hebbende die vuurpijlen zou tonen. Hij zou, het was avond, na terugkomst op zijn Post, ook vuurpijlen omhoog schieten, maar deze zouden dienen om te zien, dat die vuurpijlen goed zichtbaar waren, niet als een verzoek om hulp. De Commandant van Sigli verzocht onzen Commandant de bemanning een extra oorlam te geven schenken en dit verzoek willigde onzen Commandant in.

Extra oorlam bij de gelegenheid van het bezoek van de Commandant van Sigli

Daarna vertrok hij. Wij lichten daarna het anker en gingen onder stoom naar onze plaats door onze commandant opgegeven. Ik had de wacht en onder stoom zijnde stond ik op de brug. Toen zag ik drie vuurpijlen omhoog gaan boven Sigli, wat ik den Commandant rapporteerde, die mij mededeelde dat deze vuurpijlen geen andere betekenis hadden, dan dat ze gezien waren wat wij nog door het oplaten  van een vuurpijl bevestigden.

De Atjeher van het groot luik zeide te behoren tot de kampong Lko Soekoen van waar Sigli vaak beschoten werd en die wij dan beschoten met granaten. Na aankomst in Tandjong Priok gingen al die militairen en ook de Atjeher  van het grootluik van boord. Enige dagen, misschien een week later, te Tandjong Priok geland zijnde met de bedoeling naar Batavia te gaan zag ik een troepje dwangarbeiders op de gebruikelijke wijze  onder geleide  van een inheemse politieoppasser gekleed in een tenue dat hem het voorkomen geeft van een gekleed aapje. Een dun touw omgeeft zijn gehele troepje. De twee einden zijn aan elkaar geknoopt en dan heeft de politieoppasser het in de hand. Een van de dwangarbeiders steekt een arm  in de hoogte . Ik herken hem, al is zijn lange haar geknipt, den Atjeher aan boord van de Westboot. Ik vraag hen naar het oordeel van het binnenlands bestuur en hij zegt mij dat hij 20 jaar dwangarbeid heeft gekregen. Ik herinner mij dat hij er “soesah tehat”aan toevoegde. Toen kwam het troepje in beweging, ik denk naar de pakketboot die een lange reis zal maken naar een plaats in het oosten van ons eilandenrijk. Er waren vele mensen, een van die mensen scheen mij toe ietwat verbaasd te zijn over mijn spreken met een dwangarbeider.. Het was een ambtenaar van het BB een resident of assistent-resident.


Voor de expeditie naar de Tamiang rivier van 5-12 november 1893 heeft Hendrik de Booij van de Minister van Marine Jjhr H.W. van der Wijck een oorkonde  gekregen dd 30 november 1894

Oorkonde voor Hendrik de Booij, Luitenant ter Zee der 2e Klasse, . ( De naam van de Booij wordt nu terecht met een lange ij geschreven). De tekst van deze oorkonde luidt: De Minister van  Marine,  Gezien het Koninklijk Besluit van den 19 Februari 1869 no 13 waarbij een eerteken is ingesteld voor hen, die deelgenomen hebben aan belangrijke krijgsbedrijven, verklaart dat de Luitenant ter Zee der 2e klasse H. de Booij gerechtigd is tot het dragen van het voormeld eereteken met gesp, hebbende hij als Luitenant ter Zee der 2e Klasse deelgenomen aan de expeditie naar de Tamiang-rivier ( Oostkust van Sumatra) 1893.  ‘s-Gravenhage den 30 november 1894. De Minister voornoemd  Van der Wijck

Opmerkelijk genoeg  bestaat er een direct verband tussen mijn twee grootvaders, voordat mijn ouders geboren waren. Wat wil namelijk het geval. Zoals we al hebben kunnen lezen waren zij aan boord van de gewapende sloepen, die een verkenningsexpeditie uitvoerden op de bovenloop van de Rivier Tamiang aan de Oostkust van Atjeh. Zowel mijn grootvader Gooszen als mijn grootvader de Booij krijgen  voor deze krijgsverrichtingen een ereteken van de Minister van Marine. Uit de oorkonde, die daarbij werd vergezeld gaat heeft de zelfde tekst voor beide grootsvaders, uiteraard waren de namen van hen op de oorkonde verschillend. De dagtekening was ook het zelfde: 30 november 1994.  De oorkonde was getekend door  Jhr  H.M. van der Wijck, de Minister van Marine.

Oorkonde voor Antonie Frederik Gooszen, Luitenant ter Zee 2e klasse. De tekst van deze oorkonde is identiek aan die van Antonie Frederik Gooszen. Uiteraard verschilt de naam die bij de oorkonde is ingevuld

4. Vierde Atjeh oorlog 1898-1918

De vierde Atjeh oorlog duurde van 1998-1918. Mijn grootvader is reeds, zoals we al gezien hebben in 1895 uit Atjeh vertrokken Hij is in begin 1900 weer naar Indië teruggekeerd. Hier werd hij benoemd als adjudant van de Gouverneur-generaal W. Rooseboom


Willem Rooseboom ,Gouverneur-generaal 1899-1904. Mevrouw Rooseboom-Pit

Door deze functie was hij indirect op een bepaalde manier betrokken bij deze vierde Atjeh oorlog. Rooseboom was van huis uit een beroepsmilitair.  Bij zijn ontslag uit de militaire dienst in 1899 werd hij bevorderd tot luitenant-generaal. Roosebooms ontslag hing samen met zijn benoeming tot gouverneur-generaal van Nederlandsch-Indië. Men mag aannemen, dat deze benoeming het werk is geweest van de minister van Koloniën J.Th. Cremer, die Rooseboom uit de tijd van diens kamerlidmaatschap goed kende. Dat de keuze op een militair viel – voor het eerst in bijna zestig jaar na het overlijden van gouverneur-generaal D.J. de Eerens in 1840 – was op zichzelf niet zo verwonderlijk. De gebrekkige staat van de Indische defensie baarde bij het opdringen van Japan en het verlies van de Philippijnen door Spanje aan de Verenigde Staten grote zorgen. Rooseboom leek de geschikte man om Indië in een betere staat van tegenweer te brengen bij een onverhoopte aanval van een buitenlandse vijand. In de Indische pers vond Roosebooms benoeming echter geen onverdeeld gunstig onthaal, vanwege zijn onbekendheid met Indië waarvoor hij in het verleden nooit enige belangstelling had getoond. Hij volgde in oktober 1899 de Gouverneur-generaal Jhr C.H.A. van der Wijck op. Hij steunde van Heutsz met volle overtuiging in zijn strijd tegen de Atjehers om het Nederlands gezag te vestigen. Als gouverneur-generaal, heeft Rooseboom niet geheel aan de verwachtingen ten opzichte van de door hem te ondernemen reorganisatie van de Indische defensie beantwoord. Met de minister van Koloniën lag hij dikwijls overhoop. Zo bood Rooseboom in december 1903 zijn ontslag aan, omdat hij door gewapend ingrijpen een einde wilde maken aan de in het rijkje Tabanan op Bali bestaande weduwen verbranding, terwijl minister Idenburg van een dergelijk ingrijpen niet wilde weten.

Willem Frederik Idenburg , Minister van Oorlog

Het conflict kon worden bijgelegd doordat de raja van Tabanan zich in het begin van 1904 naar de wensen van de Ned.-Indische regering schikte.(Zoals we later zullen zien, bij de memoires van mijn oom James Marnix de Booy, is het plan van Rooseboom toch uitgevoerd in 1906 toen Bali werd veroverd. Mijn oom heeft als zeeofficier meegedaan met deze verovering). Op 1 oktober 1904 gaf Rooseboom het bestuur over aan zijn opvolger, de pacificator van Atjeh, J.B. van Heutsz.

Hendrik de Booij adjudant van de Gouverneur-generaal van Nederlandsch Indië V.r.n.l: H. de Booij, zijn vrouw Hilda, Holle, vrouw van de Gouverneur Generaal Rooseboom-Pit,, Gouverneur-generaal Rooseboom, Regent van Bandoeng, Nederburg, De Lannoy, assistent resident Maurenborcher.

De tuchtiging van de opstandige Atjehers, aan het einde van de derde Atjeh oorlog heeft een onbeschrijfelijke verwoesting aangericht. Groot Atjeh was vrijwel geheel ontvolkt, de bevolking was weggetrokken naar andere gebieden zoals Malakka . Hoe diep de moraal van de troepen was gezonken laat een passage uit het boek van Paul van ‘t Veer over de Atjeh oorlog zien:

pagina 232: “De mate van verwildering wordt treffend geïllustreerd door een trofee die in 1897 op de achtergalerij van het militair hospitaal te Koetaradja was tentoongesteld. Het was een grote stopfles gevuld met alkohol waarin het opgezwollen hoofd dreef van teukoe Nja Makan. ( over deze man verhaalt mijn grootvader in zijn herinneringen). Deze verzetsleider was in juli 1896 ernstig ziek aangetroffen in kampong Lamnga even buiten de linie. Hij werd op een tandoe gelegd en met zijn gezin naar de colonnecommandant overste Soeters gebracht. Die liet hem van de tandoe gooien en ter plaatse doodschieten. In aanwezigheid van Makans vrouwen en kinderen werd zijn hoofd afgehakt. Kolonel Stemfoort liet het als trofee tentoonstellen. Een niet teerhartige ooggetuige schreef: ‘Deze en soortgelijke barbaarsheden hebben de onderwerping en pacificatie van Atjeh niet in de hand gewerkt, tegendeel, zij hebben ons duizenden en duizenden onverzoenlijke vijanden bezorgd.’  (Later kreeg deze Stemfoort de Militaire Willemsorde 3e klasse).

Generaal van Heutsz was de leider van de Pedir expeditie in 1989. Uit Selimoen en Sigli vertrokken twee collones van 75-100 man. Snouck Hurgronje was ook weer van  de partij en had een groot aandeel, samen met van Heutsz, gehad om de voorbereiding van deze expeditie. Hun grootste tegenstander was niet minder dan de Teukoe Oemar, die we al eerder hebben leren kennen.

Bivakfoto Pedir expeditie  olv. generaal van Heutsz. Hij zit achter de tafel links op een stoel. De man uiterst links in de witte jas is Snouck Hurgronje

Op 10 februari 1899 viel het leger het kamp van Teukoe Oemar binnen. Hij had er echter lucht van gekregen en trok op tijd weg en viel met zijn mannen de plaats Meulaboh aan. Er waren nog maar weinig mensen op deze post achter gebleven. Maar van Heutsz had toch rond de post een hinderlaag gelegd met in zijn achterhoofd de gedachte : “Je kunt maar nooit weten”. Er ontstond een heftige strijd. De troepen van Oemar raakten in paniek, maar ook de troepen van van Heutsz onder leiding van Verbrugh moesten zich terugtrekken.  De volgende ochtend bleek dat onder de gesneuvelden Teukoe Oemar zelf  en verscheidene van de bekendste panglima’s.

Commandant J. J. Verbrugh

De volgende expeditie, die geleid werd door van Heutsz, is in 1901 tegen de bergstelling Batoe Iliq. In 1880 heeft Generaal van der  Heijden tot driemaal tevergeefs  geprobeerd deze vesting te veroveren. Nu lukt het wel met verlies van 5 doden en 27 gewonden en71 doden aan de kant van de Atjehers.

Van Heutsz bij de aanval op Batè Ilië op 3 februari 1901. Geheel links staat een afdeling infanterie voor dekking van de staf. Achter Van Heutsz v.l.n.r. kolonel Van Dussen, majoor Doorman, kapitein Spruijt, achter de kapitein luitenant Schutstal van Woudenberg en de controleur (inlandse bestuurder) Frijling

Bivak Tripa. De expeditie nam de familie van Panglima Polim in gijzeling en dwong hierdoor Panglima Polim zich over te geven. Colijn omcirkeld.

Door al deze militaire acties werd het verzet van vele feodale hoofden en hun legertjes gebroken. De sultan van Kota Radja en zijn volgelingen waren in 1874 uit hun stad verdreven en gaven zich na een kwart eeuw over op 10 februari 1903. Even later door Panglima Polim, die een grote  rol heeft gespeeld in de guerrilla strijd tegen het Nederlandse gezag.

Panglima Polim, de verzetsstrijder die zich in 1903 overgaf aan het Nederlands gezag

Top of Form

Pang Polim, the resistance fighter who in 1903 surrendered to the Dutch authority

The time of Heutsz from 1899 to 1909

were the ten years of all Aceh bloodiest wars.


The climax was the expedition of 8 February to 23 July 1904,


which was led by captain GCE Van Dalen. His right hand was 2nd Lt. Christopher. He accompanied Daalen of the journey through the Atlas Gajo and areas in the south of Aceh. In the five months in 2092 Acehnese were slain by 26 killing the forces of Van Dalen. Yet there but actually ten days fierce fighting
Again let me van ‘t Veer in his book Aceh war on this expedition From Daalen the word. On page 270 we read:

“The villagers had themselves with shock and stabbing weapons and some old-fashioned muzzle loading rifles entrenched behind earthworks with thorn bushes.


They were in no way match for the military police with their modern repeating rifles. The attackers were able to kampong model drawing, got the signal Attacks and stormed the earthworks.

That was always a perilous moment, the only one, and it lasted only briefly. soon as the soldiers on shore stood, they stopped systematically down everything what is behind it was.

Sometimes it took the shooting fifteen minutes or half an hour , sometimes it took a few hours before the village was conquered and the entire population killed. In one case lasted for a quarter past nine in the morning till a quarter past four in the afternoon.

Never give anyone surrendering. Never thought Van Daalen to another tactics than the total eradication. Prisoners he could not make. What had he to them should do Who’d they have to monitor or drains? T

ime for sieges wanted or he could not take. He was in a hurry. He wanted to set examples. His tactic was complete surrender or complete death. It was a massacre unprecedented, of which the photos sixty years later without disqualification can view.

From Daalen was not at all embarrassed about his performance, rather proud of his success, he made lieutenant Neeb after the assaults the piles of corpses photographed, the triumphant military police next.
The right hand of Van Daalen on asset boss still in cruelty. From Daalen wrote in his report that Christopher always first started shooting and finished last and here, Van Daalen hate, that do not shoot, but that Christopher had already started before he, Van Daalen, had given the order.


After the command “cease Vuuren ‘shot Christopher with his men still go through .. Also van’ t Veer know some examples of the occurrence of these Lieutenant Christopher to recover:

Page 266:

 “The division that Christopher under his command had himself may compose Ambonese, Menadonese and Javanese veterans,


was no ordinary trooper. It was the column mat Jan, ‘the tiger column, whose troops as extra-ornament a red scarf wearing. When one of the old brigade commanders on those days speaks, writes Zentgraaff, “he raises his hands defensively briefly, he wants nothing more to say.”


An example of Christoffels performance style from another source: He had to put an end to the breakup of the tram, one of the most common acts of resistance. He checked overnight kampong houses along the road.


Was the man absent, was at the door a cross drawn with chalk. early the next morning were ticked houses again checked. Could the man in the opinion of Christopher no good explanation for his nightly absence, he was immediately shot dead. ”
Especially these activities he became the most decorated officer of the KN.IL: Military Order of William 3rd and 4th class, Knight Dutch Lion etc.


The whole expedition is recorded in the book: The journey of Commander Of Daalen by Gajo, and Alas- and Batak. 8 February to 23 July 1904 by J.C.J. Kempees first Lute of Art. and fungeerend Adjutant of the Colonne Commander. Published in Amsterdam by J. C. Dalmeijer in 1905, 265 pp. 28 photos of J.Neeb (to be purchased for 350 euros at the antiquarian Gemilang)

De tijd van van Heutsz van 1899 tot 1909 waren de tien bloedigste jaren van alle Atjeh oorlogen. Het toppunt was wel  de expeditie van 8 februari  tot 23 juli 1904, die onder leiding stond van overste G.C.E. Van Dalen. Zijn  rechterhand was 2e luitenant Christoffel. Hij vergezelde van Daalen op de tocht door de Gajo en Atlas gebieden in het zuiden van Atjeh. In de vijf maanden werden 2092 Atjehers gedood tegen 26 doden van de troepen van Van Dalen. Toch werd er maar eigenlijk een tiental  dagen heftig gevochten

Ook hier laat ik van ‘t Veer in zijn boek Atjeh oorlog over deze expeditie van Van Daalen aan het woord. Op pagina 270 lezen we:

“De  dorpelingen hadden zich met slag- en steekwapens en wat ouderwetse tromplaadgeweren verschanst achter aarden wallen met doornstruiken. Zij waren in geen enkel opzicht partij voor de marechaussees met hun moderne repeteergeweren. De aanvallers konden zich voor   de kampong model opstellen, kregen het signaal Aanvallen en bestormden de aarden wallen. Dat was altijd een hachelijk moment, het enige, en het duurde slechts kort. Zodra de soldaten op de wal stonden, schoten zij systematisch alles neer wat zich daarachter bevond. Soms duurde de schietpartij een kwartier of een half uur, soms duurde het een paar uur eer de kampong veroverd was en de complete bevolking afgemaakt. In één enkel geval duurde het van kwart over negen’s morgens tot kwart over vier ‘s middags. Nimmer gaf iemand zich over. Nimmer dacht Van Daalen aan een andere tactiek dan de totale uitroeiing. Gevangenen kon hij niet maken. Wat had hij met hen moeten doen? Wie had hen moeten bewaken of afvoeren? Tijd voor belegeringen wilde of kon hij niet nemen. Hij had haast. Hij wilde voorbeelden stellen. Zijn tactiek was complete overgave of complete dood. Het werd een moordpartij zonder weerga, waarvan men de foto’s zestig jaar na dato niet zonder ontzetting kan bekijken. Van Daalen was allerminst beschaamd over zijn optreden, veeleer trots op zijn succes, hij liet luitenant Neeb na afloop van de bestormingen de stapels lijken fotograferen, de triomfantelijke marechaussees ernaast.

De rechterhand van Van Daalen overtroef zijn baas nog in wreedheid. Van Daalen schreef in zijn verslag, dat Christoffel altijd als eerste begon te schieten en als laatste eindigde en hier had Van Daalen een hekel aan, niet aan dat schieten, maar dat Christoffel al begon voordat hij, Van Daalen, het bevel had gegeven. Na het bevel ‘staakt het vuuren’ schoot Christoffel met zijn mannen nog altijd even door..Ook van ‘t Veer weet enkele staaltjes van het optreden van deze luitenant Christoffel te verhalen:

Pagina 266: “De divisie die Christoffel onder zijn commando zelf had mogen samenstellen uit Ambonese, Menadonese en Javaanse veteranen, was dan ook geen gewone marechaussee. Het was ‘de colonne mat jan,’ de tijgercolonne, waarvan de manschappen als extra-ornament een rode halsdoek droegen. Als men een van de oude brigadecommandanten over die dagen spreekt, schrijft Zentgraaff, ‘heft hij afwerend de handen even op; hij wil er niets meer van zeggen.’ Een voorbeeld van Christoffels manier van optreden uit andere bron: Hij moest een eind maken aan het opbreken van de trambaan, een der meest voorkomende verzetsdaden. Hij controleerde ‘s nachts de kamponghuizen langs de baan. Was de man afwezig, dan werd op de deur met krijt een kruis getekend. De volgende ochtend vroeg werden de aangekruiste huizen weer nagelopen. Kon de man naar het oordeel van Christoffel geen goede verklaring geven van zijn nachtelijke afwezigheid, dan werd hij meteen doodgeschoten”.

Vooral deze activiteiten werd hij de meest gedecoreerde officier van het KN.I.L.: Militaire Willemsorde 3e en 4e klasse, Ridder Nederlandse Leeuw etc. De hele expeditie is vastgelegd in het boek: De tocht van Overste Van Daalen door de Gajo-, en Alas- en Bataklanden. 8 februari tot 23 Juli 1904 door J.C.J. Kempees 1e Luit der Art. en fungeerend Adjudant van de Colonne Commandant. Uitgegeven te Amsterdam door J.C. Dalmeijer in  1905, 265 pp 28 foto’s van J.Neeb (aan te schaffen voor 350 euro’s bij het antiquariaat Gemilang)


Links: Overste Van Daalen. Rechts: zijn rechterhand Luitenant Christoffel

Left: Commander Of Daalen. Right: his right Lieutenant Christopher

De kampong Koeto Reh in de Alas landen in Atjeh op 11 juni 1904 veroverd door een marechaussee colonne onder commando van overste Van Daalen. Geheel links staande: overste Van Daalen. Foto genomen door J. Neeb

The kampong Koeto Reh in Alas countries in Aceh on 11 June 1904 conquered by a military police convoy under the command of captain Van Daalen. Far left standing: Commander Of Daalen. Photo taken by J. Neeb

Massagraf in de kampong Koeto Reh

MassGrave inthe kampongKoetoReh



1892 (16 March).

2c / 3c stat card used from Indonesia. Atjeh – Netherlands. Via Penang (20 March). + arrival on front. Fine + scarce.[ 536460]

Bid Info: Price: $ 650.00

Breast Badge, silver (Dutch hallmarked, sword), named on reverse to “3t. B. / F. Lammel / E.F. / te / Atjeh”, with original suspension ring and ribbon with 30 bars (BALI1846, BALI1848, BALI1849, BORNEO18501854, BONI1859, BORNEO18591863, GUINEA18691870, DELI 1872, ATJEH 18731874, ATJEH 18731876, ATJEH 18731880, SAMALANGAN 1877, ATJEH 18961900, DJAMBI 19011904, KORINTJI 1903, GAJO en ALASLANDEN 1904, KLEINE SOENDEN EILANDEN 1905 – 1909, ATJEH 19061910, N.GUINEA 190715, ATJEH 191114, TIMOR 191117, W.AFD.BORNEO 191214, CERAM 1915, W.KUST ATJEH 19251927, ATJEH 18731885, TIMOR 1942, “ZUIDCELEBES” 19051908, ATJEH 19011905, “MIDDENSUMATRA” 19031907, TAMIANG 1893) and halfsized miniature in silver with 2 bars (MIDDENSUMATRA 19031907, 14 SEPT.27OCT. BALI 1906). Superb collector’s presentation in excellent condition, of high rarity! I RR!

La Galerie Numismatique Orders and Medals auction XVII

Nederland – Atjeh- of Kraton medaille 1873-1874 (MMW47, Bax51), ingesteld in 1874 – VZ Portret Willem III n.r. / KZ Atjeh binnen lauwer- en eikenkrans – verguld bronzen miniatuur 13,5 mm met blauw lint – PR

Nederland – Kruis voor Krijgsverrichtingen (MMW41/42, Bax50) – Vierarmig kruis met medaillon Willem III, met gespen ‘Atjeh 1873-74′ en ’14 Sept. 27 Oct. Bali 1906’ (voor een expeditie van de gesp Kleine Soenda-Eilanden 1905-1909) – Berlin-zilveren miniatu

Munten- en Postzegel Organisatie Numismatic Auction on

Closing: May 23 – May 26, 2012

Bid Info: Price: € 25.00

Indonesien; Sultana Atjeh, Tadj Al-Alam 1641-1675, Gold-Coupang
(1/4 Mas) o.J., beiderseits arab. Schrift SELTEN[Mitch. 3083, Millies 138 vz]

Mutsuhito. 1867-1912, Ni-Bu Ban Kin o.J. (3,0 g; 223 fein); dazu Indien – Travancore. Fanam o. J. 0,31 g) und Sumatra – Sultanat Atjeh. 1 Mas o. J. (19. Jh; 0,61 g). Fr. 22, 1400, 16. 3 St. G O L D vz

1875, Ganzsachenkarte 5 cent lila König Wilhelm III, entwertet mit „VELDPOSTK. ATJEH No.1 10.11.1875” und Punktstempel „66” auf Wertstempel, außerdem Handstempel „SPECIMEN” als portofreie Feldpost nach Batavia, Ankunftstempel „WELTEVREDEN 21.11.1875”, reiner Bedarf. Catalog Price 200,00

INDIA HOLANDESA. 1899 (July 24). 12½c. grey postal stationery envelope used to Havre, France; up-rated with 1870-88 12½c. slate grey tied by ´Kotia Radja´ squared circle datestamp in black. Octagonal French Paquebot datestamp ´Ligne N-Paq.Fr.No.8´ on front (Aug 4) and reverse with arrival cds (Aug 30). Scott 10.

1893. Kotaradja – local stat env. addressed to Military.[ 529007]



1893. Loembed Nonegko – Krota Pradja. 5c stat with 6 diff cds + transits incl box name town. VF.[ 528982]



The KPM ship Reael at Atjeh in 1893




Dutch Marine at atjeh in 1894

Weh Island Atjeh in 1894










The Kroeng Atjeh of Kotaradja in 1894


Simeleu island west coast atjeh in 1894


The Landing devisi at Atjeh by Hr MS Benkoelen in 1894







Finally!The solutionto the Acehquestion in1896

Eindelijk! De oplossing van het Atjeh-Vraagstuk in 1896


The caricature Of Deputy Mrs Col Cs at Atjeh  in 1897



DEI KNIL Cavalary at Atjeh in 1898

Read more

Mijn Nederlands Indie






• Colijn
And yes, the later Prime Minister here in this hall of fame should not be missed.

Colijn was adjutant of Van Heutsz and pulled himself out with his men. Colijn was responsible for the capture of the women and children of Panglima Polem. Panglima Polem was thus forced to abandon his opposition.

During his trips he turned but if something horrible had to be executed and then stuck a cigar

Colijn wrote a letter to his wife, asking for: “I have seen a woman with a child of about 1/2 years in the left arm, and a long spear in his right hand on our storming. A bullet killed our mother and child. We could then give no more grace. I have 9 women and 3 children, who asked for mercy, to have put a lot, and so dead drop. It was unpleasant work, but it could not be otherwise. The soldiers rain them with pleasure to their bayonets. It was a terrible job. I will just about finish. ” His wife wrote in the margin: “How awful!”

….. Shocking that Colijn (a second lieutenant in the infantry) one hundred years ago in the tropics could learn a cigar, only to discover that his troops elated twelve or thirteen women and children were slain and …… man who later became Prime Minister and received course something like the Military Order of William.

Our late Prime Minister was later also to pacify been to Lombok, but not in Bali.

Colijn’s great merit was, according to Van Heutsz, writing thick reports, which nobody understood anything and just assumed everything would be as it Colijn suggested because Colijn was “very conscientious” and moreover Reformed. When Van Heutsz and Colijn, after leave in the Netherlands, returned to India, Van Heutsz Colijn on Sunday and Monday. What he has done on Sundays in Aceh, tells the story not

  • Colijn

En ja, de latere Minister-President mag hier in deze eregalerij natuurlijk niet ontbreken.

Colijn was adjudant van Van Heutsz en trok er ook zelf op uit met zijn mannen. Colijn was verantwoordelijk voor de gevangenneming van de vrouwen en kinderen van Panglima Polem. Panglima Polem werd zo gedwongen zijn verzet te staken.

Tijdens zijn tochten draaide hij zich maar om als er iets gruwelijks uitgevoerd moest worden en stak daarna een sigaar op

Colijn schreef een brief aan zijn vrouw, waarin o.m. : ‘Ik heb er een vrouw gezien die, met een kind van ongeveer 1/2 jaar op den linkerarm, en een lange lans in de rechterhand op ons aanstormde. Een kogel van ons doodde moeder en kind. We mochten toen geen genade meer geven. Ik heb 9 vrouwen en 3 kinderen, die genade vroegen, op een hoop moeten zetten, en zoo dood laten schieten. Het was onaangenaam werk, maar ‘t kon niet anders. De soldaten regen ze met genot aan hun bajonetten. ‘t Was een verschrikkelijk werk. Ik zal er maar over eindigen.’ Zijn vrouw schreef in de marge: ‘Hoe vreeselijk!!’

…..schokkend dat Colijn (een tweede luitenant van de infanterie) honderd jaar geleden in de tropen een sigaar kon opsteken, om vervolgens te ontdekken dat zijn soldaten opgetogen twaalf of dertien vrouwen en kinderen hadden gedood……en die man werd later Minister-President en ontving uiteraard ook zo iets als de Militaire Willemsorde.

Onze latere Minister-President is later ook nog aan het pacificeren geweest op Lombok , maar niet op Bali.

Colijns grote verdienste was, volgens Van Heutsz, het schrijven van dikke rapporten, waar niemand iets van begreep en maar aannam dat het allemaal goed zou zijn, zoals Colijn het voorstelde, want Colijn was ‘zeer plichtsgetrouw‘ en bovendien Gereformeerd. Toen Van Heutsz en Colijn, na verlof in Nederland, terug gingen naar Indië vertrok Van Heutsz op zondag en Colijn op maandag. Wat hij zondag’s in Atjeh heeft gedaan, vertelt de geschiedenis niet….


Top of Form

All you need to do for a Military Order of William?

The Military Order of William, for courage, Policy and Trouw was never issued to natives.
Natives received a medal for courage and loyalty, they were deemed not to enter Policy.

Colijn had the following awards:
• Knight fourth class Military William Order, August 1895, whatever it may be ……
• Endowed with the honorary saber participants for their bravery, 1900, whatever it may be ……
• Knight third class Military William Order, 1902, notes: by promoting
• Knight Order of the Dutch Lion, 1905
• Grand Cross Order of the Dutch Lion, December 23 1,936

Let us once again just browse on the internet and in my books: through this link and this book I have compiled a chronological summary of Colijns career course with emphasis on its activities and serving the Dutch East Indies, and of course with comments and photos:

Of course it is my choice to only certain aspects of Colijns career stories …………..
– Was in his youth also Driekus and Hein called
and pseudonyms and aliases
– Dixie, notes: pseudonym in the Dutch East Indies
birth place and date
– Burgerveen (N. H.), note: avg. Haarlemmermeer, June 22, 1869
death date and place
– Ilmenau (Dld.), Sept. 18. 1944, notes: heart attack
– Dutch East Indies, from 25 October 1893 to October 1,909
– London, circa 1920-1922
relevant foreign travel
– Journey through Siberia to China and the Dutch East Indies, from sept. 1913 to 23 feb. 1,914
– Chr. separated church
– Reformed








military career

– Training in the instruction battalion in Kampen, 24 Febr. 1886-1890
– Corporal third regiment of infantry in Bergen op Zoom, from November 1886-1888
– Sergeant third regiment of infantry in Bergen op Zoom, from 1888 to 1890
– Main course instruction battalion camps from 1890 to August 1892
officer ranks
– Second lieutenant of infantry, of 15 December 1892-1896
– First lieutenant of infantry, from 1896 to August 20, 1901
– Captain of Infantry, from 21 aug. 1901-1907
– Major of infantry titular, 1907
– Auxiliary teacher (volunteer) to New Vennep, from 1 October 1884 to Febr. 1,886
– Second lieutenant of infantry KNIL, of 15 December 1892-1896
– First lieutenant of infantry KNIL, from 1896 to June 1897
– Military commander and civil governor to Pulu Weh (Aceh, DEI), from June 1897 to November 1,897
– Military commander and civil governor to Lamb Djamoe (Aceh, DEI), from November 1897 to November 1,898
– Civil governor departments Indrapoeri and Selimoen (Aceh, DEI), from November 1898 to May 1899
– Officer-civil governor of Tapa Tuan (Aceh, DEI), from May 1899 to Sept. 1,901
– From Heutsz adjutant Governor of Aceh, on Sept. 4. 1901-1904
– Adjutant Governor-General Van Heutz from 1904-1907
– Advisor for administrative affairs of foreign possessions, from October 1904 to October 1,909
– Member of the House of Representatives, for constituency Sneek, from November 9 1909 tot January 4 1,911
– Minister of War, of January 4 1911 tot 29 August 1913
– Minister of Marine ad interim, of 14 May 1912 tot 29 August 1913
– Director Batavian Petroleum Company, of 9 May. 1914 tot April 1 1,922
etc etc
– Minister of Colonies ad interim, of 4 aug. 1925-26 Sept. 1,925
– Minister of Colonies of 26 May 1933 tot 24 June 1937
other positions
– Military correspondent and employee ‘The Standard’, circa 1904-1909
– Director Netherlands Indies Land Syndicate, from June 1910 to January 1,911
– Vice-Chairman State Committee for the defense of the Netherlands East Indies

from May 1912 to June 1913

– Governor-General of the Dutch East Indies, 1926




– His father was a farmer in Haarlemmermeer
– In 1894 compagnies commander in Lombok
– In 1902 temporary commander and lieutenant governor to Lhok Seumane (east coast of Aceh)
– In 1904, charged with safeguarding the passage at the northern tip of Sumatra
– From 1904 responsible for overseeing the heads of the Gajo and Alaslanden
– In 1906 functions in Sumatra and New Guinea
– Voerde in 1924 a tax on bicycles
– Has passed in 1931 for the post of Governor-General of the Dutch East Indies
– Personification of the bezuiningspolitiek (“Adaptation”) of the Thirties
– Wild on May 13, 1940 the Dutch people speak over the radio, but he was banned by General Winkelman
– “Rock and the Free University” (1905)
– “Der Fathers inheritance” (1922)
– “For the preservation of property” (1925)
– “Colonial issues of today and tomorrow” (1928)
– “The Father Ghetrouwe Lands” (1933)
– “General Van Heutz: Créateur the Valeurs” (1935)
– “Dispereert not … Commemorative speech about JP Coen” (1937)
Well, then I have certainly a much larger portion omitted


Wat moet je allemaal doen voor een Militaire Willemsorde ?
De Militaire Willemsorde, voor Moed, Beleid en Trouw werd nooit uitgereikt aan inlanders.
Inlanders kregen een medaille voor Moed en Trouw, zij werden geacht geen Beleid te voeren.

Colijn had de volgende onderscheidingen :

  • Ridder vierde klasse Militaire Willems Orde, aug. 1895, wat het ook zijn mag……
  • Begiftigd met de ere-sabel voor betoonde dapperheid, 1900, wat het ook zijn mag……
  • Ridder derde klasse Militaire Willems Orde, 1902, toelichting: bij bevordering
  • Ridder Orde van de Nederlandse Leeuw, 1905
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 23 dec. 1936Laten we maar weer eens even neuzen op het internet en in mijn boeken : via deze link en dit boekheb ik een chronologische samenvatting samengesteld van Colijns carriere met natuurlijk de nadruk op zijn bezigheden in en t.b.v. Nederlands-Indië en dat natuurlijk voorzien van commentaar en foto’s :Uiteraard is het mijn keuze om alleen over bepaalde aspekten uit Colijns loopbaan te verhalen…………..
–    Werd in zijn jeugd ook wel Driekus en Hein genoemd

pseudoniemen en bij- en schuilnamen

–    Dixie, toelichting: pseudoniem in Ned.-Indië

geboorteplaats en -datum

–    Burgerveen (N.H.), toelichting: gem. Haarlemmermeer, 22 juni 1869

overlijdensplaats en -datum

–    Ilmenau (Dld.), 18 sept. 1944, toelichting: hartaanval
–    Ned.-Indië, van 25 okt. 1893 tot okt. 1909
–    Londen, omstreeks 1920 tot 1922

relevante buitenlandse reizen

–    reis via Siberië naar China en Ned.-Indië, van sept. 1913 tot 23 febr. 1914


–    Chr. afgescheiden kerk
–    Gereformeerd

militaire carriere

–    opleiding bij het instructiebataljon te Kampen, van 24 febr. 1886 tot 1890


–    korporaal derde regiment der infanterie te Bergen op Zoom, van nov. 1886 tot 1888


–    sergeant derde regiment der infanterie te Bergen op Zoom, van 1888 tot 1890


–    hoofdcursus instructiebataljon te Kampen, van 1890 tot aug. 1892


–    tweede luitenant der infanterie, van 15 dec. 1892 tot 1896


–    eerste luitenant der infanterie, van 1896 tot 20 aug. 1901


–    kapitein der infanterie, van 21 aug. 1901 tot 1907


–    majoor der infanterie titulair, 1907


–    hulp-onderwijzer (volontair) te Nieuw-Vennep, van 1 okt. 1884 tot febr. 1886


–    tweede luitenant der infanterie K.N.I.L., van 15 dec. 1892 tot 1896


–    eerste luitenant der infanterie K.N.I.L., van 1896 tot juni 1897


–    militair commandant en burgerlijk gezaghebber te Poeloe Weh (Atjeh, Ned.-Indië), van juni 1897 tot nov. 1897


–    militair commandant en burgerlijk gezaghebber te Lam Djamoe (Atjeh, Ned.-Indië), van nov. 1897 tot nov. 1898


–    civiel gezaghebber afdelingen Indrapoeri en Selimoen (Atjeh, Ned.-Indië), van nov. 1898 tot mei 1899


–    officier-civiel gezaghebber van Tapa Toean (Atjeh, Ned.-Indië), van mei 1899 tot sept. 1901


–    adjudant Gouverneur Van Heutsz van Atjeh, van 4 sept. 1901 tot 1904


–    adjudant Gouverneur-Generaal Van Heutz, van 1904 tot 1907


–    adviseur voor bestuurszaken der buiten-bezittingen, van okt. 1904 tot okt. 1909


–    lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, voor kiesdistrict Sneek, van 9 nov. 1909 tot 4 jan. 1911


–    minister van Oorlog, van 4 jan. 1911 tot 29 aug. 1913


–    minister van Marine ad interim, van 14 mei 1912 tot 29 aug. 1913


–    directeur Bataafsche Petroleum Maatschappij, van 9 mrt. 1914 tot 1 apr. 1922

enz enz

–    minister van Koloniën ad interim, van 4 aug. 1925 tot 26 sept. 1925


–    minister van Koloniën van 26 mei 1933 tot 24 juni 1937


–    correspondent en militair medewerker “De Standaard”, omstreeks 1904 tot 1909


–    directeur Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat, van juni 1910 tot jan. 1911


–    ondervoorzitter Staatscommissie inzake de verdediging van Nederlandsch-Indisch van mei 1912 tot juni 1913


–    Gouverneur-Generaal van Ned.-Indië, 1926


–    Zijn vader was boer in de Haarlemmermeer


–    In 1894 compagnies-commandant te Lombok


–    In 1902 tijdelijk commandant en gezaghebber te Lhok Seumane (oostkust Atjeh)


–    In 1904 belast met het vrijwaren van de doorvaart bij de noordpunt van Sumatra


–    Vanaf 1904 belast met het toezicht op de hoofden van de Gajo- en Alaslanden


–    In 1906 functies op Sumatra en Nieuw-Guinea


–    Voerde in 1924 een belasting op rijwielen in


–    Werd in 1931 gepasseerd voor de functie van Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indie


–    Verpersoonlijking van de bezuiningspolitiek (“Aanpassing”) van de jaren dertig


–    Wilde op 13 mei 1940 het Nederlandse volk via de radio toespreken, maar dit werd hem door generaal Winkelman verboden


–    “Indie en de Vrije Universiteit” (1905)


–    “Der Vaderen erfdeel” (1922)


–    “Om de bewaring van het pand” (1925)


–    “Koloniale vraagstukken van heden en morgen” (1928)


–    “Het Vaderlandt Ghetrouwe” (1933)


–    “Generaal Van Heutz: Createur de Valeurs” (1935)


–    “Dispereert niet…Herdenkingsrede over J.P. Coen” (1937)

Nou, en dan heb ik nog zeker een veel groter deel weggelaten…………….

Colijn op Lombok

Top of Form

Colijn on Lombok

As a young lieutenant in 1893 by the Chief Kampen Course delivered Colijn went to the Dutch East Indies. It was in the days when there really was fought, and dangerous expeditions deep into the interior, took place.
In November 1894 he was called to take part in the famous Lombok expedition. On the 18th of that month, at the storming of Tjakra Negara, he underwent the baptism of fire. His military abilities were recognized with the Knight’s Cross 4th class of the Military Order of William, since his department of the Northern troops was first penetrated the Puri of the prince, as the division of Lieutenant Van der Heyden the Confederates *

In 1895,

he, at his request, transferred to Aceh, part in the military operations in that region. In the same year a serious illness forced him to return to Java. But after recovery thereof he left with due speed back to Aceh and distinguished himself exceedingly in the military operations against Toekoe Umar.
Get Mates of Colijn from those days have stated that he was a brilliant soldier, fearless, cool-headed, tenacious, tireless, definitely, humane towards the vanquished and subjected native and good for his soldiers.
Once he saw a wounded soldier in the wilderness half dead. He did not, like the priest and the Levite, opposite him over, but as the good Samaritan came to him and bandaged his wounds, and bore him two hours far Representing the closest camp to nursing.


In 1925

 he that old comrade again met.
On one of his posts he spread among his men “the good news”. And then they were taking more times a piece of cheese from him. A sergeant, who also have a piece of cheese pleased, pretending …. and asked him seemingly heilbegeerig to “the good news”. Colijn had by him immediately and said: A “glad tidings” you can get, but you get no piece of cheese.

Als jong luitenantje in 1893 door den Hoofdcursus te Kampen afgeleverd, ging Colijn naar Nederlandsch-Indie. ‘t Was in de dagen, dat er nog werkelijk gevochten werd, en gevaarlijke expedities, diep de binnenlanden in, plaats hadden.
In November 1894 werd hij geroepen deel te nemen aan de bekende Lombok-expeditie. Op den 18den van die maand, bij de bestorming van TJakra Negara, onderging hij den vuurdoop. Zijn militaire bekwaamheden werden toen erkend met het ridderkruis 4e klasse van de Militaire Willemsorde, omdat zijn afdeeling van de Noordelijke troepen het eerst was doorgedrongen in de poeri van den vorst, gelijk de afdeeling van luitenant Van der Heyden bij de Zuidelijken*
In 1895 nam hij, op zijn verzoek overgeplaatst naar Atjeh, deel aan de kriJgsverrichtingen in dat gewest. In datzelfde jaar noopte een ernstige ziekte hem naar Java terug te keeren. Maar na herstel daarvan vertrok hij met bekwamen spoed weer naar AtJeh en onderscheidde zich buitengewoon in de kriJgsverrichtingen tegen Toekoe Oemar.
Krijgsmakkers van Colijn uit die dagen hebben verklaard, dat hij een schitterend soldaat was, onverschrokken, koelbloedig, vasthoudend, onvermoeid, beslist, humaan tegenover den overwonnen en onderworpen inlander en goed voor zijn soldaten.
Eens zag hij een gewonden soldaat in de wildernis halfdood liggen. Hij ging niet, gelijk de priester en de leviet, tegenover hem voorbij, maar kwam als de barmhartige Samaritaan tot hem, verbond zijn wonden, en droeg hem 2 uur ver naar het naastbij gelegen bivak ter verpleging. In 1925 heeft hij dien ouden strijdmakker nog eens ontmoet.
Op een zijner posten verspreidde hij onder zijn manschappen “de blijde boodschap“. En dan kregen ze daarbij meermalen een stukje kaas van hem. Een sergeant, die ook wel een stukje kaas lustte, deed alsof…. en vroeg hem schijnbaar heilbegeerig om een “de blijde boodschap“. Colijn had hem aanstonds door en zei : Een “de blijde boodschap” kan je krijgen, maar je krijgt geen stukje kaas.

Een nog zeer jonge Colijn is te zien op deze foto gemaakt in het bivak Tripa op Atjeh:

A very young Colijn is seen in this photo taken at the bivouac Tripa in Aceh

Colijn was the man who “a decisive blow inflicted on the Acehnese resistance”, in current Dutch: Colijn took the family of Panglima Polem hostage and forced this Panglima Polem to surrender. Today we this reprehensible method that absolutely no longer be tolerated by the UN tribunal in The Hague ………

What quotes from my Tjoetnjadin page about the Aceh National Heroes during the Dutch war of aggression against Aceh:

Now all the forces were concentrated on arresting Polem.
On the 24th January 1903 overtook the Lieutenant Christopher shelter of the great resistance leader, with books, letters and preciosa fell into our hands. Polem escaped narrowly.
On the night of 21 to 22 May of the same year were Major Van der Maaten, Polem’s mother, his wives, Potjoet Boeleuën and some relatives in our hands.
In June d.a.v. Colijn captain knew the hands on Polem’s first wife, Tengkoe Ra’ana.
Thereafter him some heavy losses inflicted so he finally the 6th of September 1903 the head in the lap and put himself, his intention already expressed before the execution, with 150 followers Lho * Seumawe came register

Colijn was de man die “een beslissende slag toebracht aan het Atjehse verzet“, in huidig Nederlands: Colijn nam de familie van Panglima Polem in gijzeling en dwong hierdoor Panglima Polem zich over te geven. Tegenwoordig zouden we dit een afkeuringswaardige methode vinden die absoluut niet meer getolereerd zou worden volgens het VN tribunaal in Scheveningen………

Wat citaten uit mijn Tjoetnjadin pagina over de Atjehse Nationale Helden tijdens de Nederlandse agressie oorlog tegen Atjeh:

Nu werden alle krachten geconcentreerd op het arresteeren van Polem.
Den 24sten Januari 1903 overviel de Onderluitenant Christoffel een schuilplaats van den grooten verzetsleider, waarbij boeken, brieven en preciosa in onze handen vielen. Polem ontkwam op het nippertje.
In den nacht van 21 op 22 Mei van hetzelfde jaar vielen Majoor Van der Maaten, Polem’s moeder, een zijner vrouwen, Potjoet Boeleuën en eenige familieleden in onze handen.
In Juni d.a.v. wist kapitein Colijn de hand te leggen op Polem’s eerste echtgenoote, Tengkoe Ra’ana.
Daarna werden hem nog eenige zware verliezen toegebrachte zoodat hij eindelijk den 6den September 1903 het hoofd in de schoot legde en zich, aan zijn reeds te voren geuit voornemen gevolg gevend, met 150 volgelingen te Lho* Seumawé kwam melden.

Panglima Polem zit links van Colijn

Panglima Polem is left of Colijn












Another picture of the house: the surrender of Panglima Polem to Colijn:

Nog een foto voor het huis : de overgave van Panglima Polem aan Colijn

Top of Form

The second officer from the right is the future Prime Minister of the Netherlands, Colijn

According to many Colijn looks like he daily surrendering Panglima Polems receives, he seems to do nothing ….

The significance of the surrender of Panglima Polem was stretching knew nature. By submission of this sagihoofd was the Aceh War actually decided. Numerous gang heads came in the following months reporting and many refugees, whose number is estimated at 2000, returned to their villages.

From Panglima Polem can be testified that his word of allegiance to the Dutch Government in the most loyal manner has kept its obligations to the Geumpenie always as a man of honor is fulfilled.


The powerful political leader of yesteryear now sits quietly to the XXII Moekims, where he Geumpenie as a key driver has served.

Ais orthodox Muslim, he scrupulously the law and the commandments. In the whole population of Aceh, he enjoys a certain reverence, not only “for the sake of old memories”, but also to his righteous way of life.
We saw how an old and reputable for its stiffness Atjehsch head was bowed humbly on his hand.
Panglima Polem makes a boy and vieven impression. That old Aceh Serbian head said to us: “Panglima Polem is older than I am, but he will always remain young to see, because he’s a saint.”
It is unfortunate that the condition of his eyes is very bad and he gradually approaching blindness.

His knowledge of the area is huge! We heard how a young officer told him a record-patrol of five days in the Pedirsche. It was as if the shadow of a smile on Polem’s face slipped and behind his thick glasses with eyes flashing he said: You had previously trek in three days to make, when the bed of such and such aloer (brook) was followed. ”

Teukoe Panglima Polem Sri Moeda Perkasa Mohamad Daud was endowed in 1928 in the Knight’s Cross of Orange-Nassau-order. In 1929 he received from His Excellency, the Governor-General, a precious golden betel leaf as a gift and in 1932 he was the satisfaction of the Government expressed for the way he has also worked on the return to their homes in the February of that year OeIeë-Gle (Samalanga) pulled people. ‘

The second officer from the right is the future Prime Minister of the Netherlands, Colijn

Original info

Volgens velen kijkt Colijn net alsof hij dagelijks zich overgevende Panglima Polems ontvangt, het lijkt hem niets te doen….
De beteekenis van de overgave van Panglima Polem was van vérstrekkenden aard. Door de onderwerping van dit sagihoofd was de Atjehoorlog eigenlijk beslist. Tal van bendehoofden kwamen zich in de volgende maanden melden en vele uitgewekenen, welker getal wel op 2000 wordt geschat, keerden naar hun dorpen terug.

Van Panglima Polem kan worden getuigd, dat hij zijn woord van trouw aan het Nederlandsche Gouvernement op de meest loyale wijze heeft gehouden en zijn verplichtingen tegenover de Geumpenie steeds als man van eer is nagekomen. De machtige politieke aanvoerder van weleer zetelt thans rustig m de XXII Moekims, waar hij de Geumpenie als bestuurder zeer belangrijke diensten heeft bewezen.

Ais orthodox islamiet houdt hij nauwgezet de wet en de geboden. Bij de bevolking van geheel Atjeh geniet hij een zekere vereering, niet alleen “for the sake of old memories”, maar ook om zijn rechtschapen levenswandel.
Wij zagen eens hoe een oud en om zijn stugheid bekend staand Atjehsch hoofd zich ootmoedig over zijn hand boog.
Panglima Polem maakt nog een jongen en vieven indruk. Dat oude Atjehsche hoofd verklaarde ons : “Panglima Polem is ouder dan ik ben, maar hij zal er altijd jong uit blijven zien, want hij is een heilige”.
Het is jammer, dat de toestand zijner oogen zeer slecht is en hij langzamerhand de blindheid nadert.

Zijn terreinkennis is enorm! Wij hoorden hoe een jong officier hem vertelde van een record-patrouille van vijf dagen in het Pedirsche. Het was of de schaduw van een glimlach over Polem’s gelaat gleed en achter zijn dikke brilleglazen met de oogen knipperend sprak hij: U had dien tocht in drie dagen kunnen maken, wanneer u de bedding van die en die aloer (beek) had gevolgd.”

Teukoe Panglima Polem Sri Moeda Perkasa Mohamad Daoed werd in 1928 begiftigd met het ridderkruis der Oranje-Nassau-orde. In 1929 ontving hij van Zijne Excellentie, den Gouverneur-Generaal, een kostbaar gouden sirih-blad ten geschenke en in 1932 werd hem de tevredenheid der Regeering betuigd voor de wijze, waarop hij heeft medegewerkt aan den terugkeer naar hun woonplaatsen van de in Februari van dat jaar uit OeIéë-Glé (Samalanga) weggetrokken lieden. ‘







Atjeh arm bracelets  collections in 1900




The Atjeh Jewellary collections in 1900

The Atjeh beatlle nut (kapur sirih) collections in 1900

Kain Tenun Sarong plakat(doek) of atjeh in 1900

Young atjeh women in 1900











Two pictures of  KNIL ceremony during Queen day  at Blangkajeren Atjeh in 1900







But back to Colijn:

In 1901,

Colijn adjutant From Heutsz, this was not without a struggle. From Heutsz had originally objected to Colijn: “From Colijn I know only that he prayed, but not that he can fight. Fighters And I need”
When Van Heutsz more information about Colijn had received was: “Now I see that you work with prayer unites, I can use”
Colijn to 1909 From Heutsz faithfully served. Colijn on its part had yet some drawbacks: dancing and cards did not Colijn and Van Heutsz well, especially during the tour (a euphemism for a military expedition)
Of these objections Heutsz waved away immediately and spoke the famous words: “It was not my intention to encourage you in choosing to wear due skill in dancing or card game”

One of the tasks of Colijn was the “political reorganization of the outer possessions” or the final establishment of the Dutch authority in areas where until that time actually rare Dutch came.

The country was first “pacified” (by Christopher to) and then the board “reorganized” by Colijn.
Maar terug naar Colijn:

In 1901 werd Colijn adjudant van Van Heutsz, dit ging niet zonder slag of stoot. Van Heutsz had aanvankelijk bezwaar tegen Colijn : “Van Colijn weet ik alleen dat hij bidt, maar niet dat hij ook vechten kan. En vechters heb ik nodig”
Toen Van Heutsz wat meer informatie over Colijn had gekregen, was het: “Nu ik zie dat ge het werken met het bidden vereenigt, kan ik u gebruiken”
Colijn heeft tot 1909 trouw Van Heutsz gediend. Colijn had van zijn kant toch ook enige bezwaren: dansen en kaarten deed Colijn niet en Van Heutsz wel, vooral tijdens de excursies (een eufemisme voor een militaire tocht)
Van Heutsz wuifde deze bezwaren meteen weg en sprak de historische woorden: “Het lag niet in mijn voornemen u voor bevordering bij keuze voor te dragen wegens bedrevenheid in dans of kaartspel”

Een van de taken van Colijn werd de “staatkundige reorganisatie van de buitenbezittingen” oftewel het definitief vestigen van het Nederlands gezag in gebieden waar tot op dat moment eigenlijk zelden Nederlanders kwamen.

Het land werd eerst “gepacificeerd” (door o.m. Christoffel) en vervolgens werd het bestuur “gereorganiseerd” door Colijn.



Tjoet Nja Dhien and Pang Laot after her capture.
Tjoet Nja Dhien continued guerilla warfare in West Aceh area, assited by Pang Laot. Years of living in the jungle caused her to go blind and she also suffered rheumatism, yet she refused to surrender.

On 16 October 1905,

 Pang Laot, unable to let Tjoet Nja Dhien suffered anymore, led a Dutch Marechausse squad under Luitenant Van Vuuren to her hideout. She was arrested and exiled to West Java, where she died in 1908.



After 30 years of endless warfare without prospect of winning, Acehnese guerilla leaders started to surrender.

On 5 January 1903,

Sultan Mohammad Daoed, now 33 years old, surrendered in Sigli after living in the jungle for 30 years!

Sultan Mohammad Daoed swore oath of loyalty to the portrait of Queen Wilhelmina in Atjeh governor’s office on February 1903.

Sultan Mohammad Daoed on January 1903 after his surrender in Sigli, Pidie. He abdicate from the throne, and acknowledged the suzerainity of Queen Wilhelmina over his former sultanate of Atjeh. He spend his days under Dutch house-arrest in Koetaradja and died there in 1928.

Panglima Polim Sri Moeda Perkasa Shah (centre), who had fought the Dutch in Koetaradja since 1873 and was a guerilla leader in Lhokseumawe area, surrendered to the Dutch Kapitein Hendricus Colijn (third from right) in Lhokseumawe in 6 September 1903, together with 150 of his men.






AcehPeaceorThePeoplemagazine coverin 1906

Vrede Atjeh of  Het Volk magazine cover  in 1906

Christopher with the long stick, on tour, as it was called

Christoffel met de lange stok, op excursie, zoals dat toen genoemd werd

In 1907,

this was described as follows:

“No war, but termination of any war, no correction of foreign tribes, but the submission to a regular state of all, under the Dutch flag standing peoples of the archipelago, in the public interest, which is the goal”

You just raises, the country is now under Dutch rule, because there’s ever been a Dutchman, and so we have the moral sovereignty of this country, because we are much more developed. Then go to those nations with violence explain why they now stand among civilized Dutch rule …….. and it is in their own interest!

Colijn with family for his house with nameplate in Buitenzorg

In 1907 werd dit als volgt omschreven:

“Geen oorlog, maar beeindiging van allen oorlog, geen tuchtiging van vreemde volksstammen, maar de onderwerping aan een geregelde toestand van alle, onder Nederlandse vlag staande volkeren van den archipel, in het algemeen belang, dat is het doel”

Je roept gewoon, het land staat vanaf nu onder Nederlands bestuur, want er is ooit wel eens een Nederlander geweest en dus hebben wij over dit land de morele soevereiniteit, want wij zijn immers veel ontwikkelder. Vervolgens ga je het die volken met geweld uitleggen waarom ze vanaf nu onder beschaafd Nederlands bestuur staan……..en dat in hun eigen belang!

Colijn met familie voor zijn huis met naambordje in Buitenzorg:




The Atjeg women asking Young man to dance 8in 1908


De groep van Van Daalen na de verovering van de kampong Koeto Reh. Achter rotsblok overste Van Daalen. Foto J. Neeb

The group of Van Daalen after the conquest of the kampong Koeto Reh. Behind boulder captain Van Daalen. Photo J. Neeb
In mid 1908, Van Daalen succeeded by the then Lieutenant-Colonel HNA Swart. From Daalen 1910 was appointed commander of the army in the Dutch East Indies. From Daalen left the military service in 1914.

Medio 1908 werd Van Daalen opgevolgd door de toenmalige Luitenant-kolonel H.N.A. Swart. Van Daalen werd 1910 werd benoemd tot commandant van het leger in Ned.-Indië. Van Daalen verliet de militaire dienst in 1914.





Luitenant-kolonel H.N.A. Swart, ‘pacificator’ van Atjeh

LieutenantColonel H.N.A. Swart, “pacifier” of Aceh
From 1908-1918 Swart acted as governor of Aceh. His pacification of Aceh involves many bloody battles. In the Gayo highlands were still under Dutch estimates 5-6000 Acehnese, who were willing to fight to the death they were animated by the Teungku Di Tiro, the sons and grandsons of Teungku Tjèh Thaman di Tiro. (About this resistance fighter I have already written) .. The trooper pulled the rough highlands and gave chase. Exhausted by the constant raids saw some opposition leaders Atjeese no alternative but to surrender. Lieutenant H. J. Schmidt was commissioned in 1909 to devote themselves entirely to disable the last Teungku Di Tiro, located in the mountains near Tangse had entrenched.

Van 1908 tot 1918 trad Swart op als gouverneur van Atjeh. Zijn pacificatie van Atjeh gaat gepaard met vele bloedige veldslagen. In de Gajo-hooglanden waren volgens Nederlandse schattingen nog vijf tot zesduizend Atjehers, die bereid waren  zich dood te vechten Ze werden bezield door de Teungkoe Di Tiro, de zonen en de kleinzonen van Teungkoe Tjèh Thaman di Tiro. (Over deze verzetstrijder heb ik al eerder geschreven).. De marechaussee trok de ruwe hooglanden in en zette de achtervolging in. Uitgeput door de voortdurende klopjachten zagen sommige Atjeese verzetsleiders geen andere uitweg dan zich over te geven.  Luitenant H.J. Schmidt kreeg in 1909 de opdracht zich geheel te wijden aan het uitschakelen van de laatste Teungkoe Di Tiro, die zich in de bergen in de omgeving van Tangsé hadden verschanst.



Commandant H.J. Schmidt

Top of Form

Commander H.J. Schmidt
They were considered the most dangerous opponents of Dutch rule. Schmidt left with two brigades. He tried everywhere to obtain information (Schmidt spoke fluent Achinese), but nobody said a word about the whereabouts of the Di Tiro’s.












 In May 1910,

he finally figured out where a shelter was and managed to kill him. In 1911 Schmidt knew more relatives of



the Di Tiro’s killing.


 Thus came to an end the pacification of Aceh. (Later Schmidt chamberlain of Queen Wilhelmina, with the exclusive task as a financial watchdog Prince Henry to shadows and for new loans to save).


 In 1918

Swart in the rank of lieutenant general retired. On August 12, 1918 appointed vice-president of the Council of the Indies to 1922. He received his military operations for the Military Order of William 2nd class .. Pm

This concludes the summary of the fourth Aceh war of the period 1989-1918.
Reached the end of this chapter on the third and fourth Aceh war, I would make the following comments. It is good to read the text keeping in mind that at the time of the Aceh wars in the Fatherland this war was perceived as legitimate. So it is understandable that the soldiers have received high awards and even by Queen Wilhelmina were congratulated for their military operations.

To this spirit a good example, I quote the beginning of the book of Lieutenant-General Jan van Swieten, the truth about our branch in Aceh. He has during the second Aceh war a very important role, as we have seen in the memories of my uncle Chrik de Booy.
“Colonial powers can rarely langdurigen in a state of calm delight. Surrounded by nations in moral content, social development are still relatively low and the right of ownership is not high concept, they are by provocatien, not infrequently by deeds from violence, – as men and beach robbery on hull types and expiration of commercial vessels, armed raids, constant disputes wrapped, leading to hostilities skip, and finally, in order to avoid repetition, force the borders to move and the area extending ‘
Currently, Dutch soldiers in the area of ​​Uruzgan in Afghanistan at war with the Taliban guerrilla forces. Through the media we are told that there is again much Talibans by our troops are slain. But I wonder whether, why we only get messages about the killed Taliban fighters and nothing to hear about casualties among civilians, wounded and prisoners .. Our Prime Minister Jan Peter Balkenende said he is proud of what we take in Uruzgan. Just as the Aceh war, this war mission by our parliament approved and considered as a legitimate struggle. It might sometimes happen that the spirit of this war as will change as the Aceh war. Time will tell.
Used Literature
Cohen Stuart., W. J. (1937) The Dutch Navy from 1889 to 1915 in two parts. Hague-Algemeene National Printing
Croo, M. H. Du (1943) General Swart pacifier of Aceh. Issue N.V. Letter Nypels Maastricht
Kempees, J.C.J. (1905) The journey of Commander Of Daalen by Gajo, and Alas and Batak. Published in Amsterdam by J. C. Dalmeijer
Langeveld, Herman (1998) Hendrikus Colijn 1869-1944, part one 1869-1944. Publisher Balance. ISBN 90 5018 5061
Rep., Jelte (1996) Aceh, Aceh!. Publishing the Prom Baarn. ISBN 90 6801 5618 4
Rullman, Dr. J. C. (1933) Dr. H. Colijn. Leiden, A.W.Sijthoff ‘s Publishing Company N.V.
Spring, Paul van ‘t (1969) The Aceh War. Amsterdam. Publishing the Arbeiderspers
Too much information on the Internet about Aceh and Lombok found and used.


Zij werden beschouwd als de gevaarlijkste tegenstanders van het Nederlandse gezag.  Schmidt vertrok met twee brigades. Hij probeerde overal inlichtingen in te winnen (Schmidt sprak vloeiend Atjees), maar niemand zei een woord over de verblijfplaats van de Di Tiro’s. In mei 1910 kwam hij er eindelijk achter waar zich een schuilplaats bevond en wist hem te doden. In 1911 wist Schmidt nog meer familieleden van de Di Tiro’s te doden. Zo kwam er een einde aan de pacificatie van Atjeh. (Later werd Schmidt kamerheer van Koningin Wilhelmina, met de exclusieve opdracht om als een soort financiële waakhond Prins Hendrik te schaduwen en voor nieuwe leningen te behoeden). In 1918 werd Swart in de rang van luitenant -generaal gepensioneerd. Op 12 augustus 1918 benoemd tot vice-president van de Raad van Indië tot 1922. Hij kreeg voor zijn krijgsverrichtingen de Militaire Willemsorde 2e klasse..Pm

Hiermee eindigt de samenvatting van de vierde Atjeh oorlog van de periode 1989-1918.

Aan het eind gekomen van dit hoofdstuk over de derde en  vierde Atjeh oorlog, zou ik nog het volgende willen opmerken. Het is goed de tekst te lezen met in het achterhoofd, dat ten tijde van deze Atjeh oorlogen in het Vaderland deze oorlog als legitiem werd ervaren. Zo is het te begrijpen dat de betrokken militairen zeer hoge onderscheidingen hebben kregen en zelfs door Koningin Wilhelmina werden gefeliciteerd voor hun krijgsverrichtingen. Om van deze tijdgeest een goed voorbeeld te geven citeer ik het begin van het boek van luitenant-generaal Jan van Swieten, De waarheid over onze vestiging in Atjeh. Hij heeft tijdens de tweede Atjeh oorlog een zeer belangrijke rol gespeeld, zoals we hebben gezien bij de herinneringen van mijn oom Chrik de Booy.

“Koloniale mogendheden kunnen zich zelden in een langdurigen staat van rust verheugen. Omringd door volken, die in zedelijk gehalte, in maatschappelijke ontwikkeling nog vrij laag staan en van het recht van eigendom geen hoog begrip hebben, zijn zij door provocatien, niet zelden door daden van geweld, – zooals menschen- en strandroof, overrompelingen en afloopen van handelsvaartuigen, gewapende rooftochten, voortdurend in geschillen gewikkeld, die tot vijandelijkheden overslaan, en ten slotte, ten einde herhaling te voorkomen, dwingen de landsgrenzen te verplaatsen en het gebied uit te breiden”

Momenteel zijn Nederlandse militairen in het gebied van Uruzgan in Afghanistan in oorlog gewikkeld met de Taliban guerrilla troepen. Door de media worden we verteld, dat er weer zoveel Talibans door onze troepen zijn gedood. Wel vraag ik mij of, waarom we alleen berichten krijgen over het aantal gedode Taliban-strijders en niets te horen krijgen over slachtoffers onder burgers, gewonden en gevangenen..Onze premier Jan Peter Balkenende zegt dat hij trots is op wat we in Uruzgan ondernemen.  Net zoals de Atjeh oorlog wordt deze oorlogsmissie door onze volksvertegenwoordiging goed gekeurd en als een legitieme strijd beschouwd. Het zou misschien wel eens kunnen gebeuren, dat de tijdgeest over deze oorlog net zo zal veranderen als met de Atjeh oorlog is gebeurd. De tijd zal het leren.

Gebruikte Literatuur

Cohen Stuart., W.J. (1937) De Nederlandsche Zeemacht van 1889-1915 in twee delen. ‘s Gravenhage -Algemeene Landdrukkerij
Croo, M. H. Du ( 1943) Generaal Swart pacificator van Atjeh. Uitgave N.V. Letter -Nypels Maastricht
Kempees , J.C.J. (1905) De tocht van Overste Van Daalen door de Gajo-, en Alas- en Bataklanden. Uitgegeven te Amsterdam door J.C. Dalmeijer
Langeveld, Herman (1998) Hendrikus Colijn 1869-1944, deel een 1869-1944. Uitgeverij Balans. ISBN 90 5018 5061
Rep, Jelte( 1996) Atjeh, Atjeh!. Uitgeverij de Prom Baarn. ISBN 90 6801 5618 4
Rullmann, Dr J.C. (1933) Dr H. Colijn. Leiden, A.W.Sijthoff’s Uitgeversmaatschappij N.V.
Veer, Paul van ‘t  (1969) De Atjeh-oorlog. Amsterdam. Uitgeverij de Arbeiderspers

Ook op internet veel informatie  over Atjeh en Lombok gevonden en gebruikt.




Goldsmith atjeh in 1913

Source: CVNL search memory of the Netherlands


In 1914

Colijn wrote a brochure on the occasion of the opening of the Hague Peace Palace (!)the ordinary power imperialism was no longer justified, the cultural imperialism is a calling of a higher order

Under cultural imperialism understood Colijn (and many were to agree with) the desire to own knowledge and power serviceable to the culture of other nations, which, left to itself, prey remain in a state of disorder, injustice and profound ignorance which prevented them the blessings of Western civilization to acquire.


One has the primitive peoples to educate such there degree of social, political and economic development that they are able to administer its own affairs in accordance with the generally accepted principles in civilized states.



Netherlands has callings in the East Indian archipelago. (But there is still a venomous tail 🙂 by the possession of the insular territory to the Motherland more than a privilege, it is an economic issue life (and that’s the natural order)

Because also in 1914

 Colijn in the oil, as it was called, he was director of the BPM who had major interests in Sumatra. After this period he was financially independent. Contemporaries thought then that he had compromised and not as an independent politician could occur especially not Dutch Indies.

Colijn was also the man who ordered the bombing of the Seven Provinces to as the mutiny on the ship to suppress.

On the said Colijn, insolent parliamentary questions from Mr. Rustam Effendi:
1. Will the Government explain why it was passed to limit the right to attend meetings of various political unions in Indonesia and why they are a series of other measures have been taken to further the freedom of press and assembly for the Indian population limit?
2. Will the Government inform the reasons that on the night of August 1 jl led to the arrest in Batavia Ir Soekarno?
3. If the Government does not consider that the above measures by the free expression of the Indonesian population is more oppressed?
4. Are these measures relating to the trials of the crew of the Seven Provinces?
5. Is the Government prepared to take measures which immediately above repressions be undone?

Colijn was the same in his office as Minister of Colonies replied:
1. Since the Indian Government the foregoing necessary
2. Since the Indian Government a thing necessary
3. No
4. Unknown

On this very curt reply from the Government showed Tribune is outraged:

At the most trivial vraagjes civil MPs is extensively and completely to the form answer to a representative of 50 million people, who groan under the yoke of imperialism eight Dutch Colijn not even need to answer



In 1914 schreef Colijn een brochure ter gelegenheid van de opening van het Haagse Vredespaleis(!):

het ordinaire machtsimperialisme was niet langer gerechtvaardigd, het cultuurimperialisme is echter een roeping van een hogere orde


Onder cultuurimperialisme verstond Colijn (en velen waren het hier mee eens) het streven om eigen kennis en macht dienstbaar te maken aan de beschaving van andere volken, die, aan zich zelve overgelaten, ten prooi blijven aan een toestand van wanorde, ongerechtigheid en verregaande onkunde die hen verhinderd de zegeningen der Westerse beschaving te verwerven. Men moet de primitieve volkeren opvoeden tot zoodanigen graad van sociale, politieke en economische ontwikkeling dat zij in staat zijn haar eigen zaken te beheeren met inachtneming van de in beschaafde staten algemeen aanvaarde beginselen. Nederland heeft deze roeping in den Oost-indischen archipel. (maar er komt nog een venijnig staartje bij:) het bezit van het insulair gebiedsdeel is voor het Moederland meer dan een voorrecht, het is een economische levenskwestie (en daar draait het natuurlijk om)

Want eveneens In 1914 ging Colijn in de olie, zoals dat toen heette, hij werd directeur bij de BPM die grote belangen had op Sumatra. Na deze periode was hij financieel onafhankelijk. Tijdgenoten vonden toen al dat hij zich had gecompromiteerd en niet meer als onafhankelijk politicus kon optreden en dan vooral niet over Nederlands Indie.

Colijn was ook de man die de opdracht gaf tot het bombarderen van de Zeven Provincien om zo de muiterij op dit schip de kop in te drukken.

Op de, aldus Colijn, onbeschaamde Kamervragen van den Heer Roestam Effendi:

  1. Wil de Regeering mededelen waarom zij is overgegaan tot het beperken van de vergaderrechten van verschillende politieke vereenigingen in Indonesie en waarom zij een reeks andere maatregelen heeft genomen die verder de vrijheid van drukpers en vergadering voor de Indische bevolking beperken?
  2. Wil de Regeering de redenen meedelen die in de nacht van 1 augustus j.l. geleid hebben tot de arrestatie in Batavia van Ir Soekarno ?
  3. Is de Regeering niet van mening dat door bovengenoemde maatregelen de vrije meningsuiting voor de Indonesische bevolking nog meer wordt onderdrukt?
  4. Staan deze maatregelen in verband met de processen tegen de bemanning van de Zeven Provincien?
  5. Is de Regeering bereid die maatregelen te treffen waardoor onverwijld bovenvermelde repressies worden ongedaan gemaakt?

werd door dezelfde Colijn in zijn funktie van Minister van Kolonien geantwoord:

  1. Omdat de Indische Regeering een en ander nodig acht
  2. Omdat de Indische Regeering een en ander nodig acht
  3. Neen
  4. Onbekend


Over dit zeer kort aangebonden antwoord van de regering toonde De Tribune zich zeer verontwaardigd:

Op de meest onbenullige vraagjes van burgerlijke kamerleden wordt uitvoerig en volkomen naar den vorm geantwoord, aan een vertegenwoordiger van 50 millioen menschen, die zuchten onder het juk van het Hollandse imperialisme acht Colijn het niet eens nodig een antwoord te geven (…………)









In 1918  Swart in the rank of lieutenant general retired.


On August 12, 1918

appointed vice-president of the Council of the Indies to 1922. He received his military operations for the Military Order of William 2nd class .. Pm


The end of atjeh war,the meeting between Panglima Polim and Zgeneral van Heutz



Drinks at the inauguration of a new bridge. For this occasion, senior military guests at the military police of Blangkedjerèn. The marks on the collar of the policemen are “blood fingers” called

Borrel bij de inwijding van een nieuwe brug. Voor deze gelegenheid zijn hoge militairen te gast bij de marechaussees van Blangkedjerèn. De kentekenen op de kraag van de marechaussees worden ‘bloedvingers’ genoemd.





KNIL at atjeh in 1926

Marsose at blangkajeren atjeh in 1926


Blangkajeren  Atjeh 1926

Blangkajeren Aceh 1926
Festive inauguration of a Model T Ford. The priest pours holy water in the radiator of the car while the present policemen watch. Ford has put together after he disassembled state by carriers on a footpath through the mountains to the tangsi is charged. The man in the white left of the Ford is the mechanic. Guitar Music and beer will be the party complete. The newly captured elephant may on the photo.

Feestelijke inwijding van een T-Ford. De pastoor giet wijwater in de radiator van de auto terwijl de aanwezige marechaussees toekijken. De Ford is in elkaar gezet nadat hij in gedemonteerde staat door dragers over een voetpad door de bergen naar de tangsi is gebracht. De man in het wit links van de Ford is de monteur. Gitaarmuziek en bier zullen het feestje completeren. Ook het pas gevangen olifantje mag op de foto.



KNIL officer at blangkajeren atjeh in 1927


Panglima  Polim  was given the post raja of Sigli by the Dutch. In 1928, Panglima Polim received the cross of Nassau-Oranje Orde

Old Panglima Polim, raja of Sigli, wearing medal of The House of Orange in 1938, one year before his death.


KNIl officer at blangkajeren atjeh in 1931


I end it with a poem from 1932 that the career of Colijn beautifully summarizes:

Colijn, Colijn, you man of warships
You broker in verse Javanenbloed
you murderer, your nature is finely ground
your God and Lord is good

Colijn, Colijn, guardian of the golden
You speculator in money and man meat
you hypocrite: “Forgive us our debts”
you are filled with fear revolution

Colijn, Colijn, you man of vigilantes
you that the blood in our bodies pinched
you that the mutineers would want to slaughter
You grins and gnuift at ‘t blow of the whip

You smell like oil, rubber and gasoline
you pretending peace, love and so
man you were a dumb money machine
who opposes you beating with batons down


Ik eindig maar met een gedicht uit 1932 dat de carriere van Colijn zeer fraai samenvat :

Colijn, Colijn, jij man van oorlogsschepen
jij makelaar in vers Javanenbloed
jij moordenaar, jouw aard is fijn geslepen
jouw God en Heer is goed

Colijn, Colijn, beschermer van de gulden
jij spekulant in geld en menschenvlees
jij huichelaar: “vergeef ons onze schulden”
jij bent vervuld van revolutievrees

Colijn, Colijn, jij man van burgerwachten
jij die het bloed uit onze lijven neep
jij die de muiters wel zou willen slachten
jij grijnst en gnuift bij ‘t knallen van de zweep

jij ruikt naar olie, rubber en benzine
jij huichelt vrede, liefde en zo meer
de mens werd jou een stomme geldmachine
wie zich verzet sla jij met knuppels neer




de ‘oude’ Panglima Polem met de afgeknot-kegelvormige koepiah en het Nederlandse ridderkruis (1938)

Top of Form

the ‘old’ Panglima Polem with the frusto-conical koepiah and Dutch Knight’s Cross (1938)

“Small in stature as he is, he makes no impression imposanten and the amiable old gentleman with his very weak eyes behind the thick glasses was little more about that battle ones, fiery leader of resistance fighters reminiscent ‘

The son of the ‘old’ Panglima Polem (see photo above), the ‘young’ Panglima Polem, in February 1942 gave the starting signal for a general uprising against the Dutch. In the night of 7 to 8 March 1942, all connections from Kota Radja destroyed. On March 11 began the flight of the Dutch from Aceh. In the following night the Japanese attacked inside.

After WWII, the Dutch have not been back in Aceh and the Acehnese ruled ‘self’. In this “social revolution” period was bloody dispel all oeleëbalangs in the eyes of many Acehnese too much on the basis of the Dutch had been. Entire families were massacred in these days. The power of the oeleëbalangs was a definite end.

Already in 1953 a revolt broke out again when the central government in Jakarta, Aceh added to the Land of North Sumatra, until 1959, the situation was back to normal: Aceh was a ‘separate’ autonomous area.

In 1976 proclaimed the grandson of Chik Di Tiro, Hasan di Tiro Teungku, the independence of the Islamic state of Aceh. The ASNLF ie the Aceh Sumatra National Liberation Front – ASNLF, protests still from time to time for the Dutch embassy. (see ASNLF link)

De zoon van de ‘oude’ Panglima Polem (zie bovenstaande foto), de ‘jonge’ Panglima Polem, gaf in februari 1942 het startsein voor een algehele opstand tegen de Nederlanders. In de nacht van 7 op 8 maart 1942 werden alle verbindingen vanuit Kota Radja vernield. Op 11 maart begon de vlucht van de Nederlanders uit Atjeh. In de daaropvolgende nacht vielen de Japanners binnen.

Na WOII zijn de Nederlanders niet meer teruggeweest in Atjeh en bestuurden de Atjehers ‘zichzelf’. In deze ‘sociale revolutie‘ periode werd bloedig afgerekend met alle oeléëbalangs die in de ogen van veel Atjehers te veel op de hand van de Nederlanders waren geweest. Hele families zijn in deze dagen uitgemoord. Aan de macht van de oeléëbalangs was definitief een einde gekomen.

Al in 1953 brak weer een opstand uit toen het centrale gezag in Jakarta Atjeh voegde bij de Deelstaat Noord-Sumatra, pas in 1959 werd de situatie weer wat genormaliseerd : Atjeh werd een ‘apart’ gebied met autonome rechten.

In 1976 proclameerde de achterkleinzoon van Chik Di Tiro, Teungku Hasan Di Tiro, de onafhankelijkheid van de islamitische staat Atjeh. Het ASNLF oftewel het Acheh Sumatra National Liberation Front – ASNLF, protesteert nog steeds van tijd tot tijd voor de Nederlandse ambassade. (zie de ASNLF link)









Dai Nippon Occupation Aceh


Atjeh ster in rood op 2 cent Moehammadijah, vrijwel pracht ex. (iets tropisch), cat.w. 90

Corinphila veilingen 211 Part II

Closing: Oct 6 – Oct 8, 2011

Bid Info: Price: € 45.00







1942 (July 17), censored cover from Medan to Koetaradja (J.S.C.A. 2SS3. Bulterman 22a), a 7½¢ letter sheet with Aceh Star overprint, thin star type, with stamp imprint tied by “Si() 17.7.15” cds, along with Meden 23.7.15 transit, plus brown censor tape across top and violet boxed handstamp, forwarded to Koetaradja. Fresh and Very Fine, rare.
Estimate $2,500 – 3,500.

Dainippon occupation Koetaradja

Briefkaart Japanse bezetting met ovaal handstempel 75 sen,












1943, card from Sipirok to Atjeh (Bulterman 136), a clean 3½¢ Tapanoeli Japanese Flag postal card, cancelled by Sipirok cds, violet boxed chop, fresh and Very Fine.
Estimate $1,000 – 1,500.







DEI Military Postcard used during Dai Nippon Occupation Aceh, the dutch briefcard  overprint handwritten in dai Nippon languagua postcard send from  CDS showa katakana Tapaktuasn  3.2.18 to Koetaradja Atjeh.








Postally used  sencored Dai Nippon overprint hinomaru of Tapanoeli on DEI Karbouw 31/2 cent [postal stationer sent from CDS Sipirok  18,4,5k to Meulaboh (Atjeh)









Fragment Dai nippon acheh star overprint used at Koetaraja(now bandar Aceh)








December 1943

Money order send from CDS showa 18.12.30(30.12.1943) to Sigli used Dai Nippon Overprint Dai Nippon laya 2602 on Malaya Perak stamps 2×10 cent








1944, registered cover from Tapatoean to Nagoya, Japan (J.S.C.A. 11S61), franked with pair Netherlands Indies 20c definitive with printed 1-line “Sumatra” overprint, Medan censor’s handstamp alongside. Cover wrinkled and worn, about Fine.
Estimate $2,000 – 3,000





1944, registered cover from Seaulimeuni to Nagoya, Japan (J.S.C.A. 11S66), a large-size adversity cover made from a Dutch receipt form, franked with Netherlands Indies 10c block of 4 with 1-line Sumatra overprint, faint violet Sumatra censor’s handstamp at left and several Japanese-language Senlimeuni cds’s (“Surimun” in Japanese). Cover worn (as expected), about Fine.
Estimate $2,000 – 3,000






1934, wrapper used from CDS Koetaradja 19.11.7  Atjeh (J.S.C.A. 13S1) to sabang , franked with unoverprinted Netherlands Indies 1c definitive tied by Sumatra town cancel; publisher’s purple handstamp below, Fine to Very Fine.
Estimate $2,000 – 3,000





1944, post card from Atjeh to Koeteradja (J.S.C.A. 2S44), franked with Netherlands Indies 3½c with Atjeh star over tapaktoan print, violet Koeteradja censor’s handstamp at right, Fine to Very Fine.
Estimate $2,000 – 3,000.



Aceh during Indonesian Independent  revolution and War








A6tjeh local NRI Banknote in 1947

UANG ORIDA (Oeang Republik Indonesia Daerah Atjeh), 1947-1948





Op 27 augustus 1949 overhandigde luitenant-kolonel Palmer van den Broek aan de Legercommandant het vaandel van het Korps Marechaussee van Atjeh en Onderhorigheden

Atjeh ceramic collections

Found at Lhokseumawe,Qingpai vessel during Yuan dynasty

Isa “4Arwah” dan Sabil

BY: Rahim_Fiksi

Februari 19, 2010

Pada kesempatan kali ini, saya akan meresensi atau lebih tepatnya mengulas sebuah teluran pikiran anak manusia yang lahir ke dunia. Telur itu akhirnya menetas dengan selamat sentosa, dan menjelma menjadi sesuatu yang disebut karya fiksi, berjudul “Sabil”.

Saya mendapatkan Sabil langsung dari penulisnya. Sabil ditulis secara runut dan sensasional oleh Muhammad Isa alias Sayf Ahmad Isa. Pertama kali ditawari Sabil, saya berasumsi bahwa ini seperti novel anak muda kebanyakan. Yakni tentang Rangga ‘sholeh’ mencari Cinta yang ‘sholehah’. Atau apa pun itu yang berwujud teenlit islami. Sah-sah saja sih. Malah saya termasuk yang minat juga. Tapi kali ini saya keliru. Sabil bukan apa yang saya duga.

Saya bertanya pada Isa: ”Ini novel tentang apa?”
Isa berkata: “Perang Ajteh”.

Saya mengucek mata. Saya tidak salah lihat kan? Hari gini ngomongin perang aceh? Emang ada yang lirik ? Betapa semangat di dada saya memburu. Apa ini semacam jawaban dari doa-doa saya. Apa ini pula semacam pertanda dari tetes air mata saya yang jatuh beberapa kurun waktu ini. Sebelum Isa memberikan Sabil, saya sempat terdiam lama dalam perenungan saya melalui buku yang saya baca.

 Buku itu berjudul :”Pesan-Pesan Menggugah”. Buku ini sangat menyentuh, dan sungguh merupakan penyembuh bagi jiwa yang futur. Di dalamnya ada kisah orang-orang yang menikmati jihad.

Betapa mereka telah mencium aroma surga dari padang pasir yang tandus, padahal istana adalah tempat biasa mereka berteduh. Mereka membaui kasturi dari darah yang tercecer. Kilatan pedang syuhada adalah kunci dari terbukanya surga yang mengalir dibawahnya sungai-sungai. Subhanallah! Sungguh di luar logika.

Tapi saya percaya, gemuruh itu ada. Dan takkan sia-sia. Entah energi seperti apa yang mengaliri mereka. Satu yang pasti: Saya sangat iri! Sangat! Saya ingin mengecapnya. Yakni bau darah yang berubah menjadi kesturi. Padang tandus yang senyaman kasur sutera. Dan adakah obat yang membuat saya terasuki ?? Air mata saya jatuh ke bumi. Jatuh begitu saja….

Maha Kuasa ALLAH atas apa yang DIA rancang. Sabil menghampiri. Maka Sabil adalah apa yang kamu baca berikut ini.

Kisah Perang Aceh yang sudah tertelan waktu dan dilupakan. Padahal perang ini meledak luar biasa, dimana disana kita akan merabai para ibu yang melepaskan anaknya pergi berjihad.

Suami yang gugur menjadi syuhada. Dan pasangan yang tak pernah dipasangkan di dunia, tapi menunggu di akhirat. Uniknya, meski novel ini bernuansa trailer menegangkan dan ’berat’, kamu jangan takut merasa digurui.

Sabil tidak hanya tentang pasukan berkuda dan teriakan-teriakan Jihad, justru melalui Sabil saya mengenal cinta sejati serupa nikmat yang tidak terlupakan seumur hidup. Malam-malam romantis yang membuat dahan-dahan dan rembulan akan cemburu. Subhanallah. Jihad, sejarah perang aceh dan romantisme dibungkus dalam satu paket.

Kita pun akan tau bahwa Perang Aceh dekat dengan Kekhilafahan. Ini tak lagi terbantahkan. Betapa ungkapan ’Serambi Mekkah’ bukanlah sebutan yang disematkan begitu saja tanpa goresan tinta emas di masa lalu.

Ya, memang sudah saatnya kita mengetahui jati diri, setidaknya kisah di negeri sendiri. Sudah tiba masanya kita tidak lagi sibuk dengan diri sendiri. Jihad menanti, kawan. Persiapkan diri! Insyaallah, Allah akan menuntun. Dan pada akhirnya…… SABIL hadir ke hadapan kamu! Enjoy!

Teuku Nanta duduk tegak di punggung kudanya yang berwarna hitam.


Ia ada di Pantai Ceureumen, tepat di tempat di mana ia berada kemarin, dan beberapa hari sebelumnya. Firdaus tegak di sisinya, menunggang kuda pula.
“Bagaimana, Tuanku?” Tanya Firdaus.
Teuku Nanta diam sejenak dan memandang mata Firdaus lekat-lekat lantas tersenyum, “Kita berperang dengan Belanda.”
Firdaus pun tersenyum lebar, “Benarkah?”

“Surat Belanda yang terakhir hari ini tak perlu dibalas. Belanda menuntut Aceh untuk menyerahkan kedaulatannya dengan batas waktu sampai besok jam delapan pagi. Kita cukup mengibarkan bendera putih jika kita menyetujui tuntutan mereka.

Tapi tentu saja jawaban kita tidak. Jika sampai besok jam delapan pagi kita tak mengibarkan bendera putih di pantai maka Belanda menyatakan perang secara resmi dengan kita.”
“Sebuah perang resmi rupanya!” Firdaus memandang ke tengah lautan.
“Ulama-ulama dan uleebalang Aceh sungguh ksatria,” lanjut Teuku Nanta, “mereka pun semuanya memilih melawan.

Aku bangga melihat mereka. Saat ini mereka sedang mempersiapkan pasukan tempur yang mereka bawa.”
“Aceh berperang pula dengan Belanda ternyata,” Firdaus tersenyum terus. Ia masih tak menyangka.
“Sepertinya kau senang sekali?”
“Kita harus sambut tantangan ini dengan gembira, Tuanku.”
“Tentu saja. Berani mereka menginjakkan kaki di tanah Aceh akan hilanglah nyawa mereka satu-satunya,”

Teuku Nanta dan Firdaus tertawa terbahak-bahak.
“Sebenarnya dari semenjak kemarin aku merasa ada sesuatu yang aku lupa,” Teuku Nanta memijit-mijit keningnya dengan telunjuk dan ibu jarinya, “Tapi aku tak berhasil mengingatnya.”

“Apa yang lupa, Tuanku?”
Ia terdiam dan menyilangkan tangannya di depan dadanya. Tiba-tiba matanya melotot, mulutnya menganga.

Ekspresinya yang biasa ketika ia mengingat sesuatu.
“Hei Sinyak, kau kan hendak menikah? Pernikahanmu besok, tapi kita belum melakukan persiapan apapun.”
“Ah perkara itu janganlah dipikirkan, Tuanku.”
“Bagaimana kau bisa bilang jangan dipikirkan?”
“Aku sendiri telah memutuskan akhirnya, dan aku memohon kepada Tuanku untuk mengantarkanku ke sana,” sahut Firdaus, “Aku ingin menyatakannya di sana.”
“Apa maksudmu? Apa keputusanmu?”

Teuku Nanta tak mengerti. “Tapi baiklah, marilah berangkat. Aku akan menemanimu,” Teuku Nanta mengalihkan komando. Ia dan Firdaus menjalankan kudanya perlahan. Mereka berdua meninggalkan pantai.

 Sampailah mereka di depan gerbang Dalam. Sepanjang perjalanan mereka melihat orang-orang sedang bersiap-siap untuk berperang. Di sana mereka bertemu dengan kereta kuda Teuku Nanta yang baru saja tiba dari Lampadang dengan membawa Mak dan Cut Nyak.
“Hei itu mereka,” ujar Teuku Nanta.

Kereta kuda itu berhenti di hadapannya. Cut Nyak dan Mak turun dari sana. Ketika melihat mereka, Teuku Nanta dan Firdaus turun dari kuda. Mereka berbalas salam. Firdaus mencium tangan ibunya.
“Kita akan berperang dengan Belanda,” Teuku Nanta memberi tahu mereka. Tak tahu mengapa ia tersenyum ketika mengatakan hal itu. Cut Nyak mengangguk dan tersenyum pula kepadanya. Ia teguh.

 Mak memandang dengan sayang kepada puteranya.
“Mak, aku akan ke rumah Haji Zainal. Aku telah memutuskan. Tolong ridhoi aku,” kata Firdaus. Ia mencium tangan ibunya lagi dan memeluknya. Matanya mulai basah. Ia berbisik kepada ibunya. “Ridhoi aku menikah dengan Ainon Mardliah.”
“Ainon Mardliah perempuan baik budi. Menikahlah kau dengannya,” bisik Mak. Pipinya berlinangan air mata. “Mak rela. Pergilah kau bersamanya, sebab tak lama lagi, Mak pun menyusul pula.”
“Terima kasih, Mak,” Firdaus melepaskan pelukannya. “Mari, Tuanku.”

Mereka berdua naik lagi ke punggung kuda dan berlari cepat ke Lampadang. Mereka bergegas menuju rumah Haji Zainal. Putri Haji Zainal, Siti Maryam Jamilah, adalah calon isteri Firdaus.
Akhirnya sampailah mereka berdua di muka halaman rumah Haji Zainal. Mereka melihat rumah itu telah dirias dan dipersiapkan untuk menjalani sebuah perayaan pernikahan. Firdaus memandang segala hal yang ada di hadapannya itu dengan getir. Teuku Nanta pun tak kalah risaunya.

Apa yang akan dikatakan Haji Zainal nanti, kata hatinya.
“Tuanku, aku memohon kali ini akulah yang akan bicara dengan Haji Zainal,” kata Firdaus.
Mereka berdua turun dari kuda dan menaiki tangga depan rumah itu serta mengucap salam. Orang-orang sedang sibuk mendekor ruangan. Haji Zainal sedang mengawasi mereka bekerja. Ia menjawab salam dan mempersilakan mereka masuk.
“Aku bahagia sekali mendapatkan kunjungan agung ini,” ujar Haji Zainal. Ia agak terkejut juga melihat Firdaus dan Teuku Nanta tiba-tiba datang. “Mari silakan duduk.”
“Kedatanganku kemari adalah untuk memberitahu sesuatu kepada Teungku Haji dan Siti Maryam,” Firdaus memulai. Kalimatnya datar.


Ia memaksakan diri terlihat biasa. Teuku Nanta diam saja. “Hari ini Belanda telah menyatakan perang kepada Aceh.”
Haji Zainal bengong. Matanya melotot. Ia menggeleng. Apa yang diucapkan Firdaus membuatnya terkejut setengah mati, sampai ia tak bisa berkata apa-apa.

 Ia tersandar lemas di kursi, seakan tulang punggungnya tak mampu menopang tubuhnya lagi.
“Aku memohon maaf sedalam-dalamnya, bukan aku bermaksud menimpakan aib dan cela kepada Teungku Haji sekelurga, aku bermaksud membatalkan pernikahanku dengan Maryam,” Firdaus menunduk. “Demi Allah aku mohon maaf.”
Napas Haji Zainal berubah cepat. Jantungnya berdegup kencang.

Ia memandang kosong ke depan, lantas menutup mukanya dengan kedua telapak tangannya. Sesal di dadanya menghunjam jauh ke bumi. Melesat cepat menuju langit. Matanya berkaca-kaca, dadanya sempit dan sesak. Apa yang terjadi membuatnya kecewa, namun apa lagi yang hendak dikata?
“Aku mohon untuk bertemu dengan Maryam, Teungku Haji,” pinta Firdaus, “ada yang ingin kubicarakan dengannya.”
Haji Zainal bangkit dengan lesu dan memanggil puterinya dari kamarnya. Keluarlah Siti Maryam dan duduk pula di ruang tamu.

Ketika melihat calon isterinya itu, sebenarnya Firdaus tak sanggup bicara lagi. Tapi ia harus. Ia harus mengatakan segala-galanya.
“Sebelumnya Aduen mohon maaf kepadamu, Maryam. Belanda telah menyatakan perang dengan Aceh tadi pagi. Aduen tak bisa menikahimu karena Aduen harus berangkat berperang.

Mata Siti Maryam mulai basah. Bibirnya gemetar. Tangannya menggenggam dadanya yang penuh. Akhirnya air matanya berlinang.
“Demi Allah Aduen mencintaimu. Aduen ingin sekali menikahimu. Tapi negeri kita lebih membutuhkan Aduen, dan Aduen tak bisa lari darinya. Maafkan Aduen. Maafkan!!” Melihat Siti Maryam menangis sesenggukan serupa itu, Firdaus tak tahan juga. Matanya pun sudah tidak bisa lagi membendung cairan hangat itu dan basahlah sudah wajahnya dibasuh air mata. Ia menutup wajahnya dengan tangannya. Ah, akhirnya ia menangis. Akhirnya ia menangis juga.

Telah sesak bumi oleh tangis. Telah penuh ia oleh air mata. Dengan sabar ia memandang tiap tetesnya berderai. Sebab manusia pasti menangis. Karena manusia harus menangis.
Dua pecinta itu menangis terisak-isak. Mereka menyadari betapa manis dan sucinya cinta mereka, namun mereka tak bisa menyatukannya. Ada hal lain yang lebih besar yang harus mereka cintai lebih dahulu, Aceh.

 Langit menangis bersama-sama mereka. Alam lara. Bumi mengharap kebesaran jiwa.
Siti Maryam berusaha mengendalikan dirinya. Ia menghapus air matanya dan berusaha tersenyum, padahal pipinya basah tak terkira.
“Tak apa-apa, Aduen,” ia masih terisak. “Aceh membutuhkanmu lebih dari pada aku. Belalah negeri ini. Lawanlah penjajah. Aku pun mencintaimu!”
Mendengar apa yang dikatakan Siti Maryam, terhunjamlah sudah semangat Firdaus lebih dalam lagi di dasar sanubarinya. “Terima Kasih.”
“Jangan risaukan apapun. Berjuanglah dengan tenang. Aku ikhlas menerima semuanya. Aku rela menerima keputusanmu,” ujar Siti Maryam lagi. “Aku ingin memberikan sesuatu untukmu.”
“Benarkah?” Firdaus penasaran.

Nibak maté di rumoh inong
Bahlé beu keunong seunjata kaphé
Nibak maté di ateuh tilam
Bahlé lam seuh prang syahid meu gulé.

Firdaus tersenyum memandang Siti Maryam. Hatinya mekar berbunga-bunga mendengar apa yang dikatakan calon isteri yang tak akan pernah dinikahinya itu.
“Kau pandai sekali bersyair.”
“Ini bukan syairku. Ini syair Teungku Cik Pante Kulu. Aku mendengarnya dibacakan di meunasah.”
“Sungguh indah,” ujar Firdaus. “Hari ini aku bertemu Teungku Kulu di Banda Aceh. Syair-syair Perang Sabil karyanya dibacakan di tengah-tengah para prajurit. Banyak orang menyalinnya. Kami akan berperang bersama.”
“Tolong sampaikan salamku padanya. Aku salah seorang penggemar syairnya.”
“Insya Allah.” []


 1. Isa “4 Arwah” adalah nama panggilan saya untuk Sayf Ahmad Isa. Diambil dari nickname jadulnya Isa : Djenderal 4 Arwah. (Hahh… Si isa mah, arwah-arwahan segala!). Selamat menyelami energi jihad yang coba ditularkan Isa sejak pertama kali kamu menyentuh “sabil”.
2. Isa menerima kritik dan saran dari teman-teman semua (kritik membangun adalah batu-bata bagi seorang penulis. So, ditunggu yaaakkk ^_^)
3. Semoga Allah menguatkan kita dalam jalan perjuangan. aminnnnn<






2 responses to “The sample Of Dr Iwan Ebook In CD-Rom”The Aceh History Collections”

  1. Dear Sir

    We would like to acquire a copy of Dr Iwan Ebook In CD-Rom”The Aceh History Collections”,

    could you send an invoice to

    Gael Newton
    Senior Curator Photography
    Natioonal Gallery of Australia
    GPO Box 1150 Canberra ACT 2601 Australia

    thanks Gael Newton

    • To
      Mr Gael Newton
      Senior Curator Photography
      Natioonal Gallery of Australia
      GPO Box 1150 Canberra ACT 2601 Australia

      Dear Sie
      thanks for your communications.please send your complete identity adress to my email and I willl send 5to you the administration cost you must send to me for help my operational cots of reserch and copyright also the cosy to send the CD-ROM
      Thanks again, I am waiting your subscribed identity for futher contact
      Dr Iwan suwandy,MHA

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )


Connecting to %s